Jego znakiem rozpoznawczym są STEAM i współpraca międzynarodowa. A pretekstem do realizacji projektu edukacyjnego może być znaleziona w szkolnej piwnicy traszka albo chęć prowadzenia całorocznych upraw wbrew pogodzie.
Tegoroczny zwycięzca uczy biologii, chemii i edukacji zdrowotnej w Szkole Podstawowej im. Kazimierza Nowaka w Dąbrówce. Stanisław Rychlewski, dyrektor szkoły, który zgłosił Tomasza Ordzę do naszego Konkursu, w uzasadnieniu pisze, że obserwuje nie tylko działalność dydaktyczną nauczyciela (lekcje, osiągnięcia uczniów, projekty), ale także to, jak wpływa na całą społeczność szkoły (uczniów, nauczycieli, rodziców).
W jednym z najnowszych projektów międzynarodowych realizowanych w ubiegłym roku szkolnym (Navigating to build bridges) punktem wyjścia były zagadnienia biologiczne: neurony, zmysły, widzenie, reakcje organizmu. Ale było też badanie wzroku i zbiórka okularów dla osób potrzebujących w Polsce, Rumunii i Mołdawii. Stała się ona przyczynkiem do rozmowy o tym, że okulary dla wielu osób nie są tylko przedmiotami codziennego użytku, ale wręcz warunkiem samodzielności i godnego życia.
Okulary czasem łączyły się też z historiami pożegnań bliskich. I tak edukacja weszła w synergię z empatią. Zresztą nie pierwszy raz. W innym projekcie (BIRDnet) uczniowie i rodzice włączali się w pomoc Polskiej Misji Medycznej oraz chłopcu z Syrii, poszkodowanemu podczas działań wojennych. Towarzyszyły temu rozmowy o tym, kim jest uchodźca, choć projekt dotyczył… ptaków i bioróżnorodności.
Tomasz Ordza konsekwentnie buduje model edukacji, w którym wiedza prowadzi do działania. Osią jest szeroko rozumiana edukacja środowiskowa – jego uczniowie badają, obserwują, eksperymentują, prowadzą projekty terenowe, przygotowują filmy, e-booki, ale także kampanie społeczne.
– To właśnie Pan udowodnił mi, że szkoła nie musi polegać na ciągłym czytaniu podręcznika – pisze Karol w dołączonych do wniosku listach do nauczyciela, dotyczących jego pracy. A Jagoda wspomina zajęcia z chemii, na których pan Tomek sprawdzał zawartość białka w jej kanapce z pasztetem, i pieczenie ciasta, które „smakowało o wiele lepiej, niż wyglądało”.
Imponujące liczby
O rozmachu działań Nauczyciela Roku 2026 pracującego w niewielkiej wiejskiej szkole opodal Poznania świadczą liczby: 23 państwa zaangażowane w międzynarodowe projekty; 2 tys. uczniów i 130 nauczycieli włączonych w inicjatywę The Blue Planet; 280 uczniów, 25 nauczycieli i ok. 700 członków społeczności szkolnej realizującej projekt BIRDnet; ponad 2,7 tys. uczestników konkursu „Science – lubię to!” z finałem w postaci festiwalu naukowego, którego Tomasz Ordza był inicjatorem (od roku szkolnego 2019/20 konkurs ma status kuratoryjnego); ponad 20 międzynarodowych spotkań tylko w ciągu ostatnich trzech lat współpracy projektowej.
Nauczyciel od lat zaangażowany jest w projekty eTwinning. Jednak – jak podkreśla dyrektor Rychlewski – oczekiwanym (i osiąganym) efektem pracy nie są odznaki (projekty eTwinnig Tomasza Ordzy zdobywały i te krajowe, i europejskie), ale odkrywanie uczniowskich uzdolnień, których oni sami nie byli świadomi. Młodzi wcielają się w role badaczy, konstruktorów, programistów, popularyzatorów nauki, językowców, a nawet… artystów. Wyniki jednego z projektów dotyczącego grzybów były prezentowane podczas międzynarodowej konferencji biologów i mykologów w części dotyczącej dydaktyki.
Powstały także prace plastyczne – uczniowie mieli przenieść na papier zależności przyrodnicze między roślinami a grzybami. Każda ilustracja była później omawiana w grupie uczeń – artysta – naukowiec. A wystawa neuronów uszytych przez uczniów i rodziców z różnych państw podczas innego projektu była udostępniona w Instytucie Chemii Bioorganicznej Polskiej Akademii Nauk podczas wydarzenia „Mikroświaty wyobraźni, czyli biologia, chemia i sztuka w jednym kadrze”.
Nauczyciel chętnie korzysta z edukacyjnych robotów, np. podczas projektowania tras migracji zwierząt czy obrazowania zależności ekologicznych oraz druku 3D, ale dba również o zdrowe nawyki – wprowadza elementy jogi śródlekcyjnej i aktywności ruchowej, czasami łączącej się z wyjściem w teren.
Znamy już nazwiska finalistów Konkursów Nauczyciel Roku 2026 i Nauczyciel Jutr@!
Z Dąbrówki w Kosmos
Nauczyciel Roku 2026 współpracuje z Science on Stage Poland i Science on Stage Europe, a także European Blue School Network (szkoła ma status European Blue School). Bo choć Dąbrówka jest daleko od oceanu, to nauczyciel pokazuje młodzieży, jak działa efekt motyla… Analizują więc wodę w lokalnych rzekach i jeziorach, rozmawiają o gospodarce odpadami, zmianach klimatu. I dowiadują się, że ten daleki ocean wpływa także na życie w Dąbrówce – na klimat, wodę, żywność.
– Nakierowuję uczniów na to, aby starali się patrzeć jednocześnie z bliska i z daleka: na kroplę wody, szkolny ogród, lokalną rzekę, mapę Europy, ocean, Kosmos i drugiego człowieka – napisał w autoprezentacji Tomasz Ordza.
Nauczyciel sam mógł się przekonać, jak wyglądają misje kosmiczne, uczestnicząc w ich symulacjach w ramach Space Academy for Educators. To międzynarodowy program szkoleniowy dla nauczycieli realizowany w Space&Rocket Center, centrum dla zwiedzających NASA w USA, polegający na zadaniach zespołowych z zakresu robotyki, inżynierii i edukacji STEAM.
Tomasz Ordza jest nie tylko wielkim entuzjastą modelu edukacyjnego STEAM, łączącego naukę (Sience), technologię (Technology), inżynierię (Engineering), sztukę (Art) oraz matematykę (Math), ale także jej popularyzatorem. Jako praktyk został zaproszony do współpracy z Wydziałem Biologii Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu przy tworzeniu treści dla przyszłych nauczycieli. We współpracy z prof. dr. hab. Marleną Lembicz Nauczyciel Roku 2026 realizuje moduł edukacyjny „STEAM i TIK w projektach na lekcjach”, który pokazuje, jak projektować interdyscyplinarne działania edukacyjne, budować projekty we współpracy z naukowcami i jak wykorzystywać w pracy nowe technologie bez utraty relacji. Studenci nie tylko biorą udział w zajęciach na uczelni z Tomaszem Ordzą, ale realizują też autorskie projekty z uczniami z Dąbrówki.
– Innowacja edukacyjna nie polega na jednorazowym użyciu nowej aplikacji czy organizacji atrakcyjnego wydarzenia – podkreśla Tomasz Ordza. – Prawdziwa innowacja to trwała zmiana kultury uczenia się – dodaje.
W Dąbrówce ta zmiana jest widoczna w otwartości na świat, w projektach, konkursie naukowym „Science – to lubię!”, spotkaniach z naukowcami.
Akademicy bliżej szkoły
Tomasz Ordza regularnie organizuje spotkania z naukowcami, badaczami i ekspertami. Zaprasza do szkoły naukowców z wydziałów biologii i chemii UAM, ale także z Instytutu Chemii Bioorganicznej PAN w Poznaniu czy osoby związane z Polską Stacją Antarktyczną im. Henryka Arctowskiego. Prof. Krzysztof Zawierucha, kierownik Zakładu Biologii Antarktyki w UAM, zdradził, że nauczyciel planuje konkurs związany z patronem stacji „Listy do Arctowskiego”. – Jestem przekonany, że tak jak pozostałe inicjatywy pana Tomasza, i ta zakończy się sukcesem oraz poszerzy horyzonty młodych ludzi o odległe obszary antarktyczne i wybitnych polskich polarników – napisał w rekomendacji.
Dr hab. Grzegorz Musiał, emerytowany profesor UAM, zwraca z kolei uwagę na zaangażowanie Tomasza Ordzy w pracę międzynarodowej grupy roboczej „STEAM Jobs for the Future” działającą w ramach sieci „Science on Stage” (największa w Europie międzynarodowa sieć zrzeszająca nauczycieli przedmiotów ścisłych i przyrodniczych). Nauczyciel Roku 2026 wraz z kolegami i koleżankami z innych krajów opracowują materiały edukacyjne łączące codzienne nauczanie STEAM z zawodami przyszłości w takich obszarach jak woda, przestrzeń kosmiczna, biologia czy robotyka.
Od ziarenka do pesto
Tomasz Ordza wykorzystuje w pracy także metodę IBSE (Inquiry-Based Science Education). To oparta na dociekaniu i badaniu metoda nauczania przedmiotów przyrodniczych i ścisłych. Modelowym przykładem, jak to działa, jest ogród hydroponiczny uprawiany przez uczniów z Dąbrówki od okiem Nauczyciela Roku 2026.
Na początku był tradycyjny ogród przyszkolny, ale uprawy były ograniczone przez pory roku. Uprawa hydroponiczna nie podlega takim ograniczeniom. Jednak jej założenie wymagało od uczniów przeprowadzenia wielu badań i analiz, zanim zasiali pierwsze ziarenko. Później jest wysiew, obserwacja wzrostu, fotosyntezy, wpływu różnych czynników na wzrost. Zwieńczeniem jest zbiór i wspólne pieczenie zielonych ciast albo robienie pesto.
Uprawy hydroponicznej uczyli się od szkoły w Portugalii, z którą współpracują już wiele lat. A kiedy już się udało, zaczęli uczyć innych – podzielili się swoją wiedzą ze szkołą z Nowego Tomyśla, która będzie zakładała własną uprawę.
Gratulujemy serdecznie!
(GN)
Fot. Archiwum prywatne