„Kto stanie przy tablicy?” Alarmujący raport Unii Metropolii Polskich: Na jednego nauczyciela przed trzydziestką przypada dziś niemal dwóch w wieku 60 lat i więcej

„Na szkolnych korytarzach widać więcej nauczycieli, którzy uczą od dziesięcioleci. Coraz rzadziej można zobaczyć tych, którzy dopiero zaczynają. Na jednego nauczyciela przed trzydziestką przypada dziś niemal dwóch w wieku 60 lat i więcej.  Liczba nauczycieli w wieku 60+ wzrosła w 12 miastach Unii Metropolii Polskich o 69%. Nauczycieli przed trzydziestką jest o 11% mniej” – wynika z raportu Unii Metropolii Polskich.

Wielu doświadczonych nauczycieli mogłoby już przejść na emeryturę, ale nadal pracuje. To jednak nie rozwiązuje problemu, kto zastąpi ich w kolejnych latach? UMP sprawdziła to w raporcie  „Kto stanie przy tablicy? Kadra nauczycielska w samorządowych szkołach i placówkach oświatowych 12 miast Unii Metropolii Polskich na tle kraju”.

Centrum Analiz i Badań Unii Metropolii Polskich im. Pawła Adamowicza przeanalizowało dane z Systemu Informacji Oświatowej (SIO), czyli ogólnopolskiej bazy, do której szkoły zgłaszają informacje o uczniach i kadrze. Autorzy raportu porównali rok szkolny 2019/2020 z 2025/2026.

Kim są nauczyciele w metropoliach? Najczęściej są to kobiety, w wieku 40-59 lat, posiadające polskie obywatelstwo i pracujące w wymiarze zbliżonym do pełnego etatu. Ich miejscem pracy są szkoły podstawowe lub zespoły szkół. Autorzy raportu zastrzegają, że to oczywiście uproszczony obraz statystyczny, który wyłania się z danych, nie opisuje on każdej osoby, ale pozwala rozpocząć opowieść o całym środowisku.

„Więcej nauczycieli, ale niekoniecznie więcej następców”

„Na pierwszy rzut oka sytuacja kadrowa może wydawać się stabilna. W roku szkolnym 2025/2026 w samorządowych szkołach i placówkach oświatowych 12 miast UMP pracowało 114 tys. nauczycieli wobec 105 tys. sześć lat wcześniej. Oznacza to wzrost zatrudnienia o 9%, podczas gdy w skali kraju wzrost wyniósł 5%” – wskazują samorządowcy.

„Wzrost ten nie oznacza jednak, że w podobnym tempie przybywało nauczycieli prowadzących zajęcia dydaktyczne. W znacznym stopniu był on związany ze zmianami regulacyjnymi wprowadzanymi w ostatnich latach, w tym rozwojem edukacji włączającej oraz nowymi standardami zatrudniania specjalistów odpowiedzialnych za wsparcie psychologiczno-pedagogiczne uczniów” – wyjaśniają.

Według UMP w latach szkolnych 2019/20-2025/2026 liczba etatów związanych ze wsparciem rewalidacyjnym i specjalnym wzrosła niemal dwukrotnie (+94%), podczas gdy liczba etatów dydaktycznych zwiększyła się jedynie o 3%.

„Pokazuje to, że wzrost zatrudnienia w oświacie jest dziś w dużej mierze związany z nowymi zadaniami powierzanymi szkołom, a nie wyłącznie ze zwiększaniem liczby nauczycieli prowadzących lekcje” – czytamy.

Raport pokazuje też, że za tymi liczbami kryją się jednocześnie mniej korzystne procesy kadrowe. Przybywa przede wszystkim nauczycieli w wieku emerytalnym lub przedemerytalnym, a ubywa osób rozpoczynających karierę zawodową. W efekcie problemem nie staje się dziś sama liczba nauczycieli, lecz możliwość zastąpienia tych, którzy będą odchodzić z zawodu w kolejnych latach.

Coraz więcej nauczycieli w wieku emerytalnym

Najbardziej widoczne zmiany dotyczą struktury wieku nauczycieli. Między rokiem szkolnym 2019/2020 a 2025/2026 liczba nauczycieli w wieku co najmniej 60 lat wzrosła w miastach UMP o 69%. Jednocześnie liczba nauczycieli do 29. roku życia spadła o 11%.

W szkołach i placówkach samorządowych 12 metropolii pracuje obecnie 14,3 tys. nauczycieli w wieku emerytalnym, podczas gdy sześć lat wcześniej było ich 8,2 tys. Coraz częściej osiągnięcie wieku emerytalnego nie oznacza więc zakończenia aktywności zawodowej.

„Z jednej strony pomaga to szkołom utrzymać ciągłość pracy i łagodzi bieżące niedobory kadrowe. Z drugiej strony nie zastępuje dopływu nowych nauczycieli do zawodu. To właśnie od niego będzie zależeć możliwość odtworzenia kadry w kolejnych latach” – wskazano.

Zmienia się charakter odejść z zawodu

Raport pokazuje również istotną zmianę dotyczącą sposobu opuszczania zawodu nauczyciela. Coraz mniejszą rolę odgrywają odejścia związane z przejściem na emeryturę lub rentę, a coraz większą wypowiedzenia składane przed osiągnięciem wieku emerytalnego.

„Oznacza to, że sytuacja kadrowa szkół jest dziś w coraz większym stopniu uzależniona nie tylko od procesów demograficznych, lecz także od atrakcyjności zawodu nauczyciela i warunków pracy oferowanych na lokalnych rynkach pracy. Problemy kadrowe nie wynikają więc wyłącznie ze starzenia się nauczycieli, ale także z trudności w zatrzymaniu części pracowników w zawodzie” – podkreślono.

Coraz częściej jeden nauczyciel pracuje w kilku placówkach

Zmienia się również organizacja pracy nauczycieli. W roku szkolnym 2025/2026 już co piąty nauczyciel w miastach UMP pracował w więcej niż jednej placówce.

„Za tym zjawiskiem mogą stać różne przyczyny. Czasem jest ono efektem organizacji pracy szkół i niewystarczającej liczby godzin w jednej placówce, a czasem sposobem na uzupełnienie etatu lub zwiększenie dochodów. Niezależnie od przyczyn coraz większa liczba nauczycieli funkcjonuje równocześnie w kilku środowiskach pracy, co wpływa zarówno na organizację szkół, jak i codzienne warunki wykonywania zawodu” – tłumaczą autorzy raportu.

Dane pokazują sytuację nauczycieli z wielu perspektyw: wieku, doświadczenia zawodowego, form zatrudnienia, organizacji pracy, wynagrodzeń oraz zmian zachodzących w ostatnich sześciu latach.

Cały raport można pobrać tutaj

(GN)

Fot: UMP (screen)

Eurostat: Nauczyciele z Polski należą do najstarszych w Europie. Tylko dwa państwa UE mają mniej nauczycieli poniżej 30. roku życia

GUS: Polska szkoła w liczbach. Najnowsze dane z okazji rozpoczęcia roku szkolnego 2026/27

Dealerzy Wiedzy: Na koniec 2025 roku było 4800 wakatów. „Ale nie ma się z czego cieszyć. Dyrektorzy dopchali braki kolanem”