Wprowadzenie odgórnej regulacji dotyczącej liczby dzieci w grupie przedszkolnej na 18 dzieci, całkowity zakaz stosowania ekranów i tablic interaktywnych w przedszkolach, zmniejszenie pensum nauczycieli wychowania przedszkolnego do 18 godzin tygodniowo – to niektóre postulaty autorów apelu do premiera o „rozważenie zmian, które mogłyby wzmocnić jakość środowiska edukacyjnego dzieci w wieku przedszkolnym”. Wśród sygnatariuszy listu są m.in. Dr Karol Dudek-Różycki, członek Rady ds. Monitorowania wdrażania reformy systemu oświaty im. KEN, Robert Górsk, prezes Zarządu Instytutu Spraw Obywatelskich, Aneta Tombarkiewicz-Olszewska, członkini Rady ds. Monitorowania wdrażania reformy systemu oświaty im. KEN, prof. Roman Leppert z Akademickiego Zacisza czy Dorota Zawadzka, Dama Orderu Uśmiechu, przedstawicelka Instytutu Praw Dziecka im. Janusza Korczaka.
List otwarty do premiera jest kolejną inicjatywą na rzecz wprowadzenia odgórnych regulacji dotyczących zmniejszenia liczebności oddziałów przedszkolnych. Ustanowienie ustawowych limitów liczebności oddziałów domaga się Związek Nauczycielstwa Polskiego (18 dzieci w grupie w przedszkolu oraz 20 dzieci w oddziale ogólnodostępnym w szkole). Projekt ustawy gwarantującej 18-osobowe limity w oddziałach przedszkolnych zgłosili w Sejmie posłowie koła Razem. W internecie zbierane są podpisy pod petycją do MEN, której celem jest zmniejszenie liczebności oddziałów przedszkolnych.
Autorzy i autorki listu otwartego zabierają głos także w innych sprawach, takich jak np. pensum czy zakaz ekranów oraz usunięcie z przedszkoli gotowych kart pracy.
Podają jednocześnie ważne argumenty ws. korzyści że zmniejszenia liczby dzieci w oddziale.
„Badania empiryczne wskazują, że zmniejszenie liczebności grup sprzyja częstszym i bardziej jakościowym interakcjom między nauczycielem a dzieckiem oraz poprawia warunki rozwoju kompetencji językowych i społecznych. Jednocześnie mniejsza liczba dzieci w grupie wpływa na poprawę bezpieczeństwa oraz na jakość relacji rówieśniczych w środowisku przedszkolnym. Zmniejszenie liczebności grup wpływa również na jakość relacji rówieśniczych” – czytamy w liście.
Poniżej pełna treść listu do premiera.
***
Kraków, 16.03.2026
Szanowny Pan
Donald Tusk
Prezes Rady Ministrów
Szanowny Panie Premierze!
Polska, podobnie jak inne państwa europejskie, stoi dziś przed wyzwaniem budowania systemu edukacji, który odpowiada na realne potrzeby rozwojowe dzieci oraz na współczesny stan wiedzy naukowej obowiązujących przepisów prawa oraz zobowiązań międzynarodowych.
W Rzeczypospolitej Polskiej państwo jest zobowiązane do tworzenia warunków sprzyjających harmonijnemu rozwojowi dziecka. Obowiązek ten wynika zarówno z Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, jak i z przepisów ustawy Prawo oświatowe oraz z Konwencji o prawach dziecka. Zgodnie z tymi regulacjami organizacja systemu edukacji powinna uwzględniać szczególne potrzeby rozwojowe dzieci oraz opierać się na aktualnym stanie wiedzy naukowej.
Wychowanie przedszkolne zajmuje w tym systemie miejsce szczególne. Jest ono pierwszym etapem instytucjonalnej edukacji dziecka i stanowi podstawę kształtowania kompetencji poznawczych, społecznych i emocjonalnych. Badania z zakresu psychologii rozwojowej oraz pedagogiki wczesnodziecięcej wskazują, że jakość środowiska edukacyjnego w pierwszych latach życia dziecka ma istotny wpływ na jego dalszy rozwój edukacyjny oraz funkcjonowanie społeczne.
Z tego względu zasadne jest podjęcie refleksji nad niektórymi rozwiązaniami organizacyjnymi funkcjonującymi w systemie wychowania przedszkolnego w Polsce oraz rozważenie zmian, które mogłyby wzmocnić jakość środowiska edukacyjnego dzieci w wieku przedszkolnym. Dlatego wnioskujemy o:
1. Ustalenia odgórnej regulacji dotyczącej liczby dzieci w grupie przedszkolnej na 18 dzieci, w której zawsze przebywa co najmniej dwóch nauczycieli wychowania przedszkolnego, zatem maksymalnie 9 dzieci na jedną osobę.
2. Wprowadzenia całkowitego zakazu stosowania ekranów i tablic interaktywnych w przedszkolach.
3. Zmniejszenie pensum nauczycieli wychowania przedszkolnego do 18 godzin tygodniowo.
4. Płatne urlopowe ferie zimowe.
5. Zakaz używania tzw. pakietów wydawniczych w przedszkolach, czy kserówek gotowych materiałów.
Jednym z najważniejszych czynników wpływających na jakość środowiska przedszkolnego jest liczebność grup dzieci. Badania Blatchforda, Bassett i Brown wykazały, że zmniejszenie liczebności grup sprzyja zwiększeniu liczby interakcji nauczyciel-dziecko oraz poprawie jakości komunikacji językowej w środowisku edukacyjnym.
Z kolei badania Howes, Phillips i Whitebook wskazują, że wielkość grupy wpływa bezpośrednio na jakość relacji między dziećmi a dorosłymi oraz na poziom wsparcia emocjonalnego dostępnego w środowisku przedszkolnym. W literaturze naukowej oraz raportach międzynarodowych organizacji zajmujących się edukacją wczesnodziecięcą wskazuje się, że wielkość grupy ma bezpośredni wpływ na jakość interakcji pedagogicznych oraz na poziom wsparcia rozwojowego udzielanego dziecku.
W mniejszych grupach nauczyciel posiada większą możliwość indywidualnego kontaktu z dzieckiem, prowadzenia obserwacji pedagogicznej oraz reagowania na jego potrzeby emocjonalne i poznawcze.
Badania empiryczne wskazują, że zmniejszenie liczebności grup sprzyja częstszym i bardziej jakościowym interakcjom między nauczycielem a dzieckiem oraz poprawia warunki rozwoju kompetencji językowych i społecznych. Jednocześnie mniejsza liczba dzieci w grupie wpływa na poprawę bezpieczeństwa oraz na jakość relacji rówieśniczych w środowisku przedszkolnym. Zmniejszenie liczebności grup wpływa również na jakość relacji rówieśniczych. Badania Finn, Pannozzo i Achilles wskazują, że w mniejszych zespołach dzieci częściej podejmują współpracę, wykazują wyższy poziom empatii oraz rzadziej uczestniczą w konfliktach. Mniejsza liczba dzieci w grupie sprzyja także poprawie warunków bezpieczeństwa, ponieważ nauczyciel ma większą możliwość monitorowania sytuacji w grupie i reagowania na potencjalne zagrożenia. Raporty Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju dotyczące jakości edukacji wczesnodziecięcej wskazują liczebność grup jako jeden z kluczowych czynników wpływających na dobrostan i bezpieczeństwo dzieci.
Drugim obszarem wymagającym rozważenia jest obecność technologii ekranowych w środowisku edukacyjnym dzieci w wieku przedszkolnym. Wczesne dzieciństwo jest okresem szczególnie intensywnego rozwoju mózgu, w którym kluczową rolę odgrywają bezpośrednie doświadczenia sensoryczne, aktywność ruchowa oraz interakcje społeczne. W literaturze naukowej podkreśla się, że ekspozycja na media ekranowe może ograniczać doświadczenia eksploracyjne dzieci oraz wpływać na rozwój funkcji poznawczych, takich jak koncentracja uwagi czy rozwój językowy.
W środowisku przedszkolnym szczególne znaczenie mają aktywności oparte na działaniu dziecka w świecie materialnym i społecznym. Zabawa, manipulowanie przedmiotami oraz aktywność ruchowa stanowią podstawowe mechanizmy uczenia się w tym okresie rozwojowym.
Cordes i Miller zwracają uwagę, że technologie cyfrowe mogą ograniczać aktywność eksploracyjną dzieci, zastępując ją biernym odbiorem bodźców wizualnych i dźwiękowych. Z kolei Radesky i Christakis wskazują na możliwe powiązania między korzystaniem z mediów cyfrowych a trudnościami w regulacji emocji i utrzymywaniu uwagi u małych dzieci. W świetle tych badań uzasadnione wydaje się traktowanie przedszkola jako przestrzeni, w której priorytetem są bezpośrednie doświadczenia poznawcze, kontakt z rówieśnikami i dorosłymi oraz aktywność ruchowa.
W związku z tym zasadne wydaje się rozważenie wprowadzenie zakazu wykorzystania technologii ekranowych w placówkach wychowania przedszkolnego na korzyść aktywności fizycznej – zwłaszcza w otwartej przestrzeni naturalnej, poza budynkiem placówki.
Kolejnym istotnym zagadnieniem jest obciążenie pracą nauczycieli wychowania przedszkolnego. Charakter pracy w tym obszarze obejmuje nie tylko samotność na stanowisku pracy podczas opieki nad dziećmi i prowadzenia zajęć dydaktycznych, lecz również planowanie działań edukacyjnych, przygotowywanie materiałów, prowadzenie obserwacji pedagogicznej oraz współpracę z rodzicami. W literaturze przedmiotu podkreśla się, że możliwość refleksji pedagogicznej oraz przygotowania zajęć stanowi istotny element jakości pracy nauczyciela.
Jednocześnie badania dotyczące dobrostanu nauczycieli wskazują, że poczucie osamotnienia a przez to nadmierne obciążenie odpowiedzialnością za zdrowie i życie dzieci oraz wymagającą pracą dydaktyczną może prowadzić do zwiększonego ryzyka wypalenia zawodowego oraz do obniżenia jakości relacji pedagogicznych. W kontekście tych badań istotne wydaje się rozważenie rozwiązań organizacyjnych umożliwiających nauczycielom pracę wyłączającą pozostawanie jedynym dorosłym w grupie dzieci z coraz bardziej zróżnicowanymi potrzebami i podejmowanie obowiązków zawodowych wyłącznie z asystentem – nauczycielem współorganizującym.
Istotne jest również uwzględnienie większej ilości czasu na obserwację i dokumentację rozwoju dzieci poza realizacją zajęć opiekuńczych, wychowawczych i dydaktycznych oraz współpracę z rodziną dziecka.
Ostatnim zagadnieniem wymagającym refleksji jest rosnąca rola gotowych pakietów wydawniczych w edukacji przedszkolnej. W wielu placówkach materiały te zaczynają pełnić funkcję podstawowego narzędzia organizacji procesu edukacyjnego. W literaturze pedagogicznej podkreśla się jednak, że rozwój poznawczy dzieci w wieku przedszkolnym opiera się przede wszystkim na zabawie, działaniu oraz spontanicznej aktywności dziecka.
Zbyt wczesne wprowadzanie sformalizowanych metod pracy, w tym pracy z kartami pracy lub podręcznikami, może prowadzić do przenoszeniu wzorców edukacji szkolnej do środowiska przedszkolnego – jeden nauczyciel, materiały dydaktyczne, system klasowo – lekcyjny w sali przedszkolnej. Badania Bodrovej i Leong pokazują, że rozwój dziecka w wieku przedszkolnym opiera się przede wszystkim na zabawie i aktywnym działaniu, a nie na wykonywaniu zadań w kartach pracy.
Gotowe materiały dydaktyczne często narzucają jednolity sposób realizacji zadań oraz określony model pracy, który nie zawsze uwzględnia indywidualne tempo rozwoju dzieci. Bennett podkreśla, że wysoka jakość edukacji przedszkolnej wymaga elastyczności pedagogicznej oraz możliwości dostosowywania działań do potrzeb konkretnej grupy dzieci. Badania Wood wskazują, że takie praktyki mogą obniżać motywację dzieci do uczenia się nie tylko w czasie rzeczywistym, ale i w przyszłości.
W świetle powyższych argumentów zasadne i priorytetowe wydaje się podjęcie dyskusji nad zmianami legislacyjnymi dotyczącymi organizacji wychowania przedszkolnego w Polsce. Zmiany te mogłyby obejmować w szczególności określenie maksymalnej liczebności grup przedszkolnych oraz minimalnej liczby nauczycieli i innych osób dorosłych na grupę przedszkolną, uregulowanie zasad wykorzystywania technologii ekranowych w środowisku przedszkolnym, stworzenie bardziej sprzyjających warunków organizacyjnych dla pracy nauczycieli wychowania przedszkolnego oraz ograniczenie nadmiernej formalizacji procesu edukacyjnego i dookreślenia wpływu stosowania gotowych pakietów dydaktycznych w przedszkolu – w tym w grupach dzieci sześcioletnich popularnie nazywanych ,,zerówkami” na zdrowie fizyczne i psychiczne dzieci.
Podjęcie takich działań może znacząco przyczynić się do wzmocnienia zarówno rodzin i nauczycieli wychowania przedszkolnego jak i jakości wczesnej edukacji w Polsce oraz do stworzenia bardziej sprzyjających warunków rozwoju dla najmłodszych obywateli.
Z wyrazami szacunku
Dr Karol Dudek-Różycki
Członek Rady ds. Monitorowania wdrażania reformy systemu oświaty im. KEN Prezeska Fundacji Bezpieczne Gniazdo Safe Nest Akademickie Zacisze
Robert Górski
Prezes Zarządu Instytutu Spraw Obywatelskich
Bogdan Wróbel
Prezes Fundacji Nauka i Wiedza
Dr hab. Sabina Podlewska
Instytut Farmakologii im. Jerzego Maja Polskiej Akademii Nauk
Agnieszka Katarzyna Kuźba
Prezeska Fundacji Bezpieczne Gniazdo Safe Nest
Ilona Soból
Prezes Zarządu Obywatelski Akcelerator Innowacji
Dr hab. Małgorzata Michel, prof. UJ
Instytut Pedagogiki Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie
Aneta Tombarkiewicz Olszewska
Członek Rady ds. Monitorowania wdrażania reformy systemu oświaty im. KEN
Beata Macherzyńska
Koalicja dla Dzieci
Agata Roczniak
Prezeska Zarządu Fundacji Diversum
Dorota Zawadzka
Dama Orderu Uśmiechu, Instytut Praw Dziecka im. Janusza Korczaka
Bibliografia:
- American Academy of Pediatrics (2016). Media and Young Minds. Pediatrics, 138(5).
- Bennett, J. (2005). Curriculum issues in national policy-making. European Early Childhood Education Research Journal, 13(2), 5–23.
- Blatchford, P., Bassett, P., & Brown, P. (2011). Examining the effect of class size on classroom engagement and teacher–pupil interaction. Learning and Instruction, 21(6), 715–730.
- Bodrova, E., & Leong, D. J. (2007). Tools of the Mind: The Vygotskian Approach to Early Childhood Education. Upper Saddle River: Pearson.
- Cordes, C., & Miller, E. (2000). Fool’s Gold: A Critical Look at Computers in Childhood. College Park, MD: Alliance for Childhood.
- Darling-Hammond, L., Hyler, M. E., & Gardner, M. (2017). Effective Teacher Professional Development. Palo Alto: Learning Policy Institute.
- Epstein, J. L. (2011). School, Family, and Community Partnerships. Boulder: Westview Press.
- Finn, J. D., Pannozzo, G. M., & Achilles, C. M. (2003). The “why’s” of class size: Student behavior in small classes. Review of Educational Research, 73(3), 321–368.
- Ginsburg, K. R. (2007). The importance of play in promoting healthy child development and maintaining strong parent-child bonds. Pediatrics, 119(1), 182–191.
- Howes, C., Phillips, D., & Whitebook, M. (1992). Thresholds of quality: Implications for the social development of children in center-based child care. Child Development, 63(2), 449–460.
- Hutton, J. S., Dudley, J., Horowitz-Kraus, T., DeWitt, T., & Holland, S. K. (2019). Associations between screen-based media use and brain white matter integrity in preschool-aged children. JAMA Pediatrics, 174(1).
- Madigan, S., Browne, D., Racine, N., Mori, C., & Tough, S. (2019). Association between screen time and children’s performance on a developmental screening test. JAMA Pediatrics, 173(3), 244–250.
- Mashburn, A. J., Pianta, R. C., Hamre, B. K., Downer, J. T., Barbarin, O. A., Bryant, D., & Early, D. M. (2008). Measures of classroom quality in prekindergarten and children’s development. Child Development, 79(3), 732–749.
- Mashburn, A. J., Pianta, R. C., Hamre, B. K., Downer, J. T., Barbarin, O. A., Bryant, D., … Early, D. M. (2008). Measures of classroom quality in prekindergarten and children’s development. Child Development, 79(3), 732–749.
- Mashburn, A. J., Pianta, R. C., Hamre, B. K., Downer, J. T., Barbarin, O. A., Bryant, D., … Early, D. M. (2008). Measures of classroom quality in prekindergarten and children’s development. Child Development, 79(3), 732–749.
- OECD (2018). Starting Strong V: Transitions from Early Childhood Education and Care to Primary Education. Paris: OECD Publishing.
- OECD (2019). Providing Quality Early Childhood Education and Care: Results from the Starting Strong Survey 2018. Paris: OECD Publishing.
- Radesky, J. S., & Christakis, D. A. (2016). Increased screen time: Implications for early childhood development and behavior. Pediatrics, 138(5).
- Singer, D. G., & Singer, J. L. (2005). Imagination and Play in the Electronic Age. Cambridge, MA: Harvard University Press.
- Singer, D. G., & Singer, J. L. (2005). Imagination and Play in the Electronic Age Cambridge, MA: Harvard University Press.
- Skaalvik, E. M., & Skaalvik, S. (2017). Teacher stress and teacher self-efficacy as predictors of engagement, emotional exhaustion, and motivation to leave the teaching profession. Creative Education, 8(12), 1785–1799.
- Wood, E. (2010). Developing integrated pedagogical approaches to play and learning. Early Child Development and Care, 180(1–2), 9–26.