„Dziękuję Wam za to, że corocznie wraz z rozpoczęciem nowego roku szkolnego spotykamy się tu, by kontynuować tradycję pamięci o polskich nauczycielach prowadzących tajne nauczanie w ciemnych czasach II wojny światowej” – mówił do uczestników uroczystości przed Pomnikiem Nauczycieli Tajnego Nauczania w Warszawie Tomasz Korczak, prezes Okręgu Mazowieckiego ZNP. Nauczyciele i uczniowie, a także przedstawiciele oddziałów Związku z Mazowsza, uczestniczyli 1 września br. w wyjątkowym Apelu Pamięci na warszawskim Powiślu.
Od ponad 25 lat nauczyciele i młodzież ze szkół warszawskich i z całego województwa mazowieckiego, a także przedstawiciele Związku Nauczycielstwa Polskiego z Okręgu Mazowieckiego, spotykają się 1 września w samo południe na wyjątkowym Apelu Pamięci.
Apel ten poświęcony jest nauczycielom Tajnej Organizacji Nauczycielskiej – pod tym kryptonimem Związek Nauczycielstwa Polskiego prowadził tajne nauczanie podczas II wojny światowej, stając się jednym z filarów Polskiego Państwa Podziemnego.
Organizatorami uroczystości przed Pomnikiem Nauczycieli Tajnego Nauczania (Pomnikiem TON) na warszawskim Powiślu, w pobliży Skarpy Uniwersyteckiej, są co roku Okręg Mazowiecki ZNP oraz Biuro Edukacji m.st. Warszawy.
W tym roku – w 87. rocznicę wybuchu II wojny światowej – przed pomnikiem w samo południe zgromadziły się delegacje oddziałów ZNP z Mazowsza oraz oddziałowych Sekcji Emerytów i Rencistów. Były poczty sztandarowe Związku, Ogólnopolskiego Porozumienia Związków Zawodowych oraz licznych szkół. Uroczystości towarzyszyła asysta honorowa Wojska Polskiego.
Zebranych witała Ewa Ochenduszka, sekretarz Zarządu Okręgu Mazowieckiego Związku Nauczycielstwa Polskiego. Przede wszystkim powitała „wielkich nieobecnych” – nauczycieli Tajnej Organizacji Nauczycielskiej. To niestety już tylko symboliczne powitanie, wyraz hołdu dla bohaterów. – Na terenie województwa mazowieckiego nie ma już dzisiaj żyjących nauczycieli TON – poinformowała Ewa Ochenduszka.
Wśród przybyłych gości powitani zostali: Dorota Łoboda, posłanka na Sejm RP z Warszawy, Karolina Bober, zastępczyni prezydenta Warszawy, Artur Nawrot, pierwszy mazowiecki wicekurator oświaty, Dawid Kalkowski, zastępca dyrektora Departamentu Edukacji Publicznej w Urzędzie Marszałkowskim Województwa Mazowieckiego, Renata Niewitecka, radna m.st. Warszawy, członkini Komisji Edukacji, Marcin Litwinowicz, zastępca dyrektora Biura Edukacji.
W uroczystości wzięli udział przedstawiciele władz Związku Nauczycielstwa Polskiego – prezes ZNP Sławomir Broniarz oraz wiceprezesi ZG ZNP Urszula Woźniak i Grzegorz Gruchlik. Obecni byli przedstawiciele OPZZ – wiceprzewodniczący centrali Barbara Popielarz i Sebastian Koćwin oraz przewodnicząca Rady OPZZ Województwa Mazowieckiego Halina Poszytek (a jednocześnie – prezes Oddziału ZNP w Garwolinie) . Wśród gości byli też Jarosław Czarnowski, dyrektor związkowego Hotelu Logos i Jakub Rzekanowski, redaktor naczelny Głosu Nauczycielskiego.
Dziedzictwo TON
– Tajna Organizacja nauczycielska to nie tylko tajne komplety i ukryte lekcje. To także działalność kulturalna, wsparcie dla prześladowanych, a często i zaangażowanie w struktury Polskiego Państwa Podziemnego. Ci cisi bohaterowie udowodnili, że nawet w najciemniejszych czasach płomień edukacji i kultury może trwać i oświetlać drogę ku wolności – mówiła prowadząca uroczystość Ewa Ochenduszka.
Podkreśliła, że dziedzictwo TON jest fundamentem naszej tożsamości. – Stojąc dziś przed tym monumentem, pamiętajmy o ofierze tych, którzy nie wahali się ryzykować własnym życiem, aby ocalić umysły i serca młodego pokolenia. Ich dziedzictwo jest dla nas bezcenne. Przypomina nam o sile edukacji, o znaczeniu patriotyzmu i o tym, że nawet w najtrudniejszych okolicznościach można i trzeba walczyć o wartości, które są fundamentem naszej tożsamości, które są fundamentem naszej tożsamości – mówiła.
– Dziś w zupełnie innych realiach stajemy przed nowymi wyzwaniami. Świat pędzi naprzód, technologia zmienia nasze życie, a informacja płynie nieustannym strumieniem. Jednakże fundamentalna rola nauczyciela, przewodnika, mentora i wychowawcy pozostaje niezmieniona. Dzisiejsi pedagodzy, podobnie jak członkowie TON, mierzą się z trudnościami, starają się wyposażyć młode pokolenie w wiedzę, umiejętności i wartości niezbędne do budowania lepszej przyszłości – zwróciła uwagę prowadząca spotkanie.
– Po raz kolejny mam zaszczyt witać Was w tym szczególnym miejscu – przy pomniku nauczycieli Tajnej Organizacji Nauczycielskiej – zwrócił się do zebranych gospodarz uroczystości Tomasz Korczak, prezes Okręgu Mazowieckiego ZNP, a zarazem prezes Oddziału ZNP w Radomiu. – Spotykamy się w dniu 1 września – dniu kojarzonym z początkiem roku szkolnego, ale przede wszystkim w dniu naznaczonym tragicznym wspomnieniem wybuchu II wojny światowej – zaznaczył.
– Pochylając się po raz kolejny przed tym pomnikiem, oddajemy hołd i wdzięczność nauczycielom TON za ich heroiczny wysiłek dla naszej Ojczyzny, który był sumą wielu tysięcy lekcji i wykładów na tajnych kompletach. Realizowanych pomimo ogromnego zagrożenia, represji okupanta i ponoszonych ofiar – mówił Tomasz Korczak.
Fundament Niepodległości
– Tysiące nauczycieli kontynuując swoją misję prowadziło cichą walkę z okupantem stając się dla swoich uczniów przykładem postaw – które stawały się nieskruszonymi fundamentami niepodległości Naszego Państwa oraz źródłem nadziei w sercach młodego pokolenia – przypomniał.
Prezes Okręgu Mazowieckiego ZNP podkreślił, że naszym przywilejem i obowiązkiem jest podtrzymywanie pamięci o tych czynach – o odwadze nauczycieli i ich uczniów.
– Niech ich odwaga i poświęcenie staną się dla nas przesłaniem do pełnego zrozumienia znaczenia roli nauczycieli w budowaniu lepszej, silniejszej i bezpiecznej Polski – dodał, przypominając, że jedynie Polska – wśród innych krajów okupowanej Europy – może poszczycić się takimi dokonaniami swoich nauczycieli i uczniów w czasie II wojny światowej.
– Cześć pamięci nauczycieli TON! – takim okrzykiem zakończył Tomasz Korczak swoje wystąpienie.
Zanim przekazał mikrofon zastępczyni prezydenta Warszawy, złożył jeszcze życzenia z okazji nowego roku szkolnego.
– Uczniom życzę wielu sukcesów i radości z każdego dnia w szkole. Nauczycielom życzę wielu powodów do satysfakcji z sukcesów swoich uczniów oraz docenienia ich pracy i roli społecznej. Władzom oświatowym i samorządowym życzę, aby Ich działania przyczyniały się do rozwoju polskiej edukacji i służyły dobru ucznia i nauczyciela. Wszyscy cieszmy się pokojem i możliwością spokojnego zdobywania wiedzy – powiedział.
Odwaga i odpowiedzialność
Wiceprezydentka stolicy Karolina Bober odczytała list od prezydenta Rafała Trzaskowskiego.
„Pamiętamy o nauczycielkach i nauczycielach, którzy mimo zakazów, represji i śmiertelnego zagrożenia prowadzili tajne nauczanie, przekazując młodym ludziom wiedzę, wartości i nadzieję. Wiedzieli, że walka o przyszłość Polski to nie tylko walka z bronią w ręku, lecz także troska o zachowanie języka, kultury i narodowej tożsamości” – napisał do uczestników zgromadzenia Rafał Trzaskowski.
„Nauczycielki i nauczyciele Tajnej Organizacji Nauczycielskiej wykazali się niezwykłą odwagą i odpowiedzialnością. W prywatnych mieszkaniach, piwnicach i ukrytych salach lekcyjnych uczyli historii, literatury, matematyki i innych przedmiotów, które okupanci chcieli wymazać z życia Polaków. Wielu z nich zapłaciło za swoją działalność najwyższą cenę. Dzięki ich poświęceniu kolejne pokolenie mogło wzrastać w przekonaniu, że wiedza i wolność są wartościami, których nie da się zniszczyć nawet w najtrudniejszych czasach” – podkreślił prezydenta Warszawy.
Obowiązek pielęgnowania pamięci
„Warszawa ma szczególny obowiązek pielęgnowania pamięci o tych bohaterach. Ich dokonania są częścią historii naszego miasta i fundamentem, na którym oparto powojenną odbudowę polskiej edukacji. Dziś, gdy wspominamy ich odwagę, jednocześnie wyrażamy wdzięczność wszystkim nauczycielkom i nauczycielom, którzy każdego dnia służą młodemu pokoleniu swoją wiedzą, doświadczeniem i zaangażowaniem” – to kolejny cytat z listu.
Prezydent Warszawy zwrócił uwagę na dziedzictwo Tajnej Organizacji Nauczycielskiej, które „przypomina nam, że edukacja zawsze była i pozostaje jednym z najważniejszych filarów wolności, demokracji i rozwoju naszego kraju”.
„Oddając dziś cześć nauczycielkom i nauczycielom czasu wojny, składamy jednocześnie zobowiązanie, że ich pamięć będzie trwała, a idee, którym służyli, pozostaną żywe w warszawskich szkołach i społecznościach. Niech ich przykład poświęcenia i odpowiedzialności za drugiego człowieka będzie inspiracją dla nas wszystkich” – zaznaczył Rafał Trzaskowski.
Wzruszającym momentem uroczystości była recytacja poezji przygotowana przez uczennice Szkoły Podstawowej nr 376 w warszawskim Rembertowie, pod opieką nauczycielki Agnieszki Strzelczyk. Usłyszeliśmy wiersz Kamila Baczyńskiego „Elegia o chłopcu polskim” i wiersz Małgorzaty Poręby „ Życie”.
Natomiast część muzyczną w mistrzowskim stylu przygotowała Alina Idzikowska, emerytowana nauczycielka ze Szkoły Podstawowej nr 217 w Rembertowie. Usłyszeliśmy utwory „Gdzie te kwiaty z tamtych lat”, „Nim wstanie dzień” i „Wolność” w niezwykle poruszającej interpretacji.
Uroczystość zakończyła ceremonia złożenia wieńców i wiązanek przed pomnikiem w imieniu Związku Nauczycielstwa Polskiego, władz Warszawy, Kuratorium Oświaty, Urzędu Marszałkowskiego, oddziałów ZNP oraz szkół.
(DK, GN)
Fot. Głos Nauczycielski
