100 lat temu uchwalono Konstytucję marcową, która gwarantowała bezpłatny dostęp do szkolnictwa podstawowego

Sto lat temu, 17 marca 1921 r., Sejm Ustawodawczy po dwóch latach prac uchwalił pierwszą ustawę zasadniczą odrodzonej RP. Konstytucję marcową uznawano za dokument nowoczesny i na wskroś demokratyczny. W zakresie edukacji znalazł się zapis o bezpłatnej nauce w szkołach państwowych i samorządowych, który zrealizowano jedynie w odniesieniu do szkół powszechnych.

W najnowszym wydaniu Głosu Nauczycielskiego (nr. 11-12 z 17 marca) przypominamy, że Związek domagał się zapisania w konstytucji, że “nauka jest bezpłatna, ponieważ Polska była zbyt biednym krajem, aby mogła tolerować analfabetyzm czy niskie wykształcenia swoich obywateli”.

Nr 11-12/17-24 marca 2021

Głos Nauczycielski w 1921 r. tak pisał o konstytucji marcowej i regulacjach dotyczących oświaty:

Senat ustanowił rok 2021 Rokiem Polskiej Tradycji Konstytucyjnej. Senatorowie przypomnieli, że w przyszłym roku obchodzimy nie tylko 230. rocznicę uchwalenia Konstytucji 3 maja, ale także 100-lecia konstytucji marcowej.

Senatorowie przypomnieli, że “Konstytucja marcowa świadczyła o odrodzeniu państwa polskiego jako w pełni demokratycznego i gwarantującego silną ochronę praw jednostki”. “Wypada przypomnieć, że uchwalenie konstytucji zostało poprzedzone przyznaniem kobietom pełni praw wyborczych i przeprowadzeniem istotnych reform społecznych. Pomimo tego, że Konstytucja marcowa została pogwałcona w 1926 roku i w latach następnych, a ostatecznie uchylona, stanowiła pozytywny punkt odniesienia dla sił politycznych dążących do rozwoju Polski w ramach demokratycznego porządku politycznego” – czytamy w uchwale.

Konstytucja wprowadzała w Polsce ustrój republiki demokratycznej o parlamentarno-gabinetowym systemie rządów. Jej podstawą był sprawdzony już w praktyce model ustrojowy II Republiki Francuskiej.

W konstytucji marcowej zagwarantowano szeroki zakres praw obywatelskich, takich jak ochrona życia, wolności i sumienia oraz równość wszystkich obywateli wobec prawa, niezależnie od narodowości, pochodzenia, wyznania i rasy. Nienaruszalność własności prywatnej uznano za jedną z najważniejszych podstaw ustroju gospodarczego.

Wprowadziła ona również takie prawa społeczne jak: ochrona pracy, ubezpieczenia socjalne, ochrona macierzyństwa, czy zakaz pracy dzieci do lat 15. Zagwarantowano w niej także prawa dla mniejszości narodowych. Konstytucja zapewniała wolność słowa, prasy oraz swobodę zawiązywania związków i stowarzyszeń. Mówiła o wolności sumienia i wyznania.

Konstytucja marcowa obowiązywała jako najwyższy akt prawny Rzeczypospolitej Polskiej do chwili wejścia w życie konstytucji kwietniowej z 1935 roku.

Więcej na ten temat można przeczytać na portalu dzieje.pl

(JK, GN)

Fot: Wikipedia

Lem, Różewicz, Baczyński, pracownicy służby zdrowia… Patroni roku 2021