„Cyfryzacja nie może oznaczać przenoszenia na pracowników oświaty nowych obowiązków bez zapewnienia odpowiednich narzędzi, wsparcia organizacyjnego i finansowego” – czytamy w opinii ZNP na temat projektu ustawy o zmianie ustawy – Prawo oświatowe oraz ustawy o systemie informacji oświatowej. Dokument dotyczy m.in. wprowadzenia rządowego eDziennika i wzbudza duże kontrowersje. Związek Nauczycielstwa Polskiego wnosi o wstrzymanie dalszych prac nad projektem w jego obecnym kształcie i skierowanie go do pogłębionych konsultacji.
W opinii skierowanej do MEN podkreślono, że Związek „konsekwentnie opowiada się za rozwiązaniami, które wspierają proces dydaktyczny, usprawniają komunikację między szkołą, uczniami i rodzicami oraz wykorzystują nowoczesne technologie w sposób odpowiedzialny i służący dobru całej społeczności szkolnej”.
„Jednocześnie stoimy na stanowisku, że wdrażanie i wykorzystywanie narzędzi cyfrowych musi respektować prawa pracownicze nauczycieli, zapewniać właściwe warunki wykonywania pracy, chronić równowagę między życiem zawodowym i prywatnym oraz nie prowadzić do nieuzasadnionego zwiększania obowiązków ani odpowiedzialności pracowników oświaty” – napisała do wiceszefowej MEN Katarzyny Lubnauer Urszula Woźniak, wiceprezes ZG ZNP.
„ZNP z niepokojem przygląda się pracom nad rządowym eDziennikiem. Po analizie projektu wraz z uzasadnieniem i oceną skutków regulacji, przedstawiamy główne zastrzeżenia co do obecnego kształtu rozwiązania oraz pośpiechu i okresu (urlopowego), w jakim jest ono procedowane” – zaznaczyła Urszula Woźniak w piśmie do resortu.
Związek wyraża zaniepokojenie co do proponowanego sposobu wdrażania ministerialnego dziennika elektronicznego.
„W obecnym kształcie rozwiązanie to nie stanowi kompleksowego systemu wspierającego funkcjonowanie szkoły, lecz jedynie wyodrębniony moduł, który nie zapewnia pełnej współpracy z wykorzystywanymi już przez szkoły i organy prowadzące systemami służącymi m.in. do organizacji pracy szkoły, spraw kadrowo-płacowych, planowania zajęć, finansów, bibliotek czy stołówek” – czytamy w opinii.
I dalej: „Z perspektywy nauczycieli oznacza to realne ryzyko dublowania obowiązków administracyjnych poprzez konieczność wielokrotnego wprowadzania tych samych danych do różnych systemów. W fazie pilotażowej przewidziano równoległe prowadzenie dwóch dzienników elektronicznych, co w praktyce prowadzi do zwiększenia obciążenia pracą pedagogów, bez zapewnienia odpowiednich narzędzi organizacyjnych i technicznych”.
W związkowej opinii zwrócono uwagę, że:
>> czas pracy nauczyciela powinien być przeznaczany przede wszystkim na realizację zadań dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych oraz na bezpośrednią pracę z uczniami;
>> nakładanie kolejnych, dodatkowych obowiązków związanych z równoległym prowadzeniem dokumentacji pozostaje w sprzeczności z deklarowanym celem cyfryzacji edukacji, jakim powinno być ograniczanie zbędnej biurokracji, a nie jej zwielokrotnianie;
>> niedopuszczalne jest również przenoszenie na nauczycieli odpowiedzialności za testowanie nowego rozwiązania, jeżeli odbywa się to kosztem czasu poświęcanego uczniom oraz jakości procesu dydaktycznego.
Jednym ze wskazanych problemów jest perspektywa równoległego prowadzenia dokumentacji w dotychczasowym dzienniku elektronicznym oraz rządowym eDzienniku, co oznaczać będzie dodatkowe obciążenie dla nauczycieli.
„Czynności te będą wymagały czasu, którego podczas zajęć dydaktycznych już dziś brakuje, co w praktyce odbędzie się kosztem uwagi poświęcanej uczniom i jakości procesu nauczania” – wskazuje ZNP.
I dalej: „Powstaje zatem pytanie, czy Ministerstwo Edukacji Narodowej zakłada, że nauczyciele będą jednocześnie pracować w dwóch systemach, dbając o pełną zgodność danych w obu dziennikach”.
„Jeżeli natomiast obowiązek uzupełniania dokumentacji w drugim systemie miałby być realizowany poza godzinami zajęć, oznaczałoby to przeniesienie dodatkowych obowiązków do czasu przeznaczonego na przygotowanie lekcji, sprawdzanie prac uczniów lub, w konsekwencji, do czasu prywatnego nauczycieli” – alarmuje Związek.
Organizacja wyraża zaniepokojenie tym, że to na nauczycieli będą spływać wszystkie pytania, uwagi i pretensje wynikające zarówno z błędów początkowego etapu rozwoju oprogramowania jak i z samego faktu zmiany wyglądu, dostępu do funkcji oraz nawyków użytkowników.
„W Polsce dzienniki elektroniczne funkcjonują od lat i jako nauczyciele i dyrektorzy szkół przeszliśmy często trudny i wymagający proces wdrożenia. Wydaje się zatem pomysłem bezsensownym wymiana czegoś co działa na nowy, niesprawdzony system. Jako ZNP podnosimy często problem dobrostanu nauczycieli i negatywnego wpływu na niego dzienników elektronicznych” – czytamy.
Urszula Woźniak przypomina, że już dziś występuje zjawisko tzw. cyfrowej smyczy, które negatywnie wpływa na dobrostan nauczycieli. Wiceprezes ZG ZNP powołuje się na wyniki wynikami „Ogólnopolskiego badania nt. ryzyka psychologicznego i stresu w zawodzie nauczycieli”.
Multimedia zatarły granicę między czasem służbowym a prywatnym, w związku z czym generują presję natychmiastowej reakcji na roszczenia rodziców i polecenia dyrekcji. Konsekwencją jest brak możliwości „odłączenia się” od spraw zawodowych, niezbędnego dla zachowania dobrostanu i regeneracji psychicznej.
Zgodnie z rekomendacjami autorek raportu z badań należy ograniczyć zjawisko „cyfrowej smyczy”. Naukowczynie z Uniwersytetu Warszawskiego rekomendują
- ograniczanie kultury pracy „na już” i komunikatów wysyłanych poza godzinami pracy
- ochronę czasu wolnego: kształtowanie kultury komunikacji, która respektuje czas wolny nauczycieli i ogranicza kontakt służbowy po godzinach pracy oraz w weekendy.
„Dlatego zamiast nakładać na nauczycieli dodatkowe obowiązki i narażać ich na stres związany z wdrażaniem nowego narzędzia (w tym samym czasie wchodzi nowa podstawa programowa, nowe przedmioty) oczekujemy, że Ministerstwo Edukacji wyjdzie z inicjatywą do obecnych dostawców dzienników elektronicznych w celu wprowadzenia rozwiązania umożliwiającego dostarczanie nauczycielom wiadomości od rodziców wyłącznie w godzinach pracy, niezależnie od momentu ich wysłania” – stwierdza ZNP.
I dalej: „Mając na uwadze dobro uczniów, nauczycieli oraz całej społeczności szkolnej, Związek Nauczycielstwa Polskiego wnosi o wstrzymanie dalszych prac nad projektem w jego obecnym kształcie i skierowanie go do pogłębionych konsultacji”.
Zdaniem ZNP konieczne jest powołanie zespołu roboczego z udziałem przedstawicieli MEN, Ministerstwa Cyfryzacji, Ministerstwa Finansów, jednostek samorządu terytorialnego, organizacji reprezentujących nauczycieli i dyrektorów szkół, ekspertów z zakresu cyberbezpieczeństwa i ochrony danych osobowych oraz podmiotów posiadających doświadczenie we wdrażaniu rozwiązań cyfrowych w oświacie.
Jaki zespół wypracowałby adekwatne rozwiązania ws. ewentualnego wprowadzenia eDziennika.
ZNP dołączył do swojej opinii kilka szczegółowych uwag na temat konkretnych zapisów projektu. Wskazał również, że MEN nie podało, kto będzie ponosił koszty funkcjonowania nowego dziennika elektronicznego i w jakiej wysokości.
>> Projekt ustawy o zmianie ustawy – Prawo oświatowe oraz ustawy o systemie informacji oświatowej jest dostępny na stronie Rządowego Procesu Legislacyjnego:
https://legislacja.rcl.gov.pl/projekt/12411206
Zgodnie z projektem:
>> minister właściwy do spraw oświaty i wychowania tworzy eDziennik oraz go utrzymuje i rozwija;
>> dyrektor szkoły, za zgodą organu prowadzącego szkołę, podejmuje decyzję o wprowadzeniu w szkole eDziennika i powiadamia o tym użytkowników;
>> za zgodą organu prowadzącego szkołę dziennik lekcyjny może być prowadzony wyłącznie z wykorzystaniem eDziennika;
>> minister właściwy do spraw oświaty i wychowania ustala, w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw informatyzacji, w drodze rozporządzenia, program pilotażowy udostępnienia eDziennik;
>> szkoła uczestnicząca w programie pilotażowym, prowadzi dziennik lekcyjny na dotychczasowych zasadach przyjętych w szkole;
>> szkoła uczestnicząca w programie pilotażowym, prowadzi eDziennik dodatkowo i niezależnie od dziennika lekcyjnego.
Według projektu, nowe przepisy miałyby wejść w życie w ciągu 14 dni od ogłoszenia ustawy, a zatem już w nowym roku szkolnym mógłby się pojawić pilotaż nowego eDziennika.
(DK, GN)
Fot. Pixabay