Według raportu „Młodzież 2025” w szkolnej katechezie uczestniczy tylko 35 proc. uczniów ostatnich klas szkół ponadpodstawowych, a aż 65 proc. nie bierze udziału w tych zajęciach. W porównaniu z badaniem z 2021 r. odsetek uczestników lekcji religii spadł o 19 punktów procentowych. Jak podkreśla CBOS – po raz pierwszy w historii badań tego ośrodka – większość uczniów ostatnich klas szkół ponadpodstawowych nie uczestniczy w szkolnej katechezie. Najwyższą frekwencję odnotowano na wsiach (45 proc.), a najniższą w dużych i największych miastach (19–22 proc.).
CBOS bada tę kwestię od ponad 30 lat. Pierwszy pomiar w kształcie zachowanym do dziś miał miejsce w roku szkolnym 1990/1991, w którym weszła w życie instrukcja Ministra Edukacji Narodowej z 30 sierpnia 1990 roku o wprowadzeniu nauczania religii do szkół.
Przełomowe dane
Jak wynikało z deklaracji badanych uzyskanych w 1991 roku, w okresie, kiedy katecheza odbywała się jeszcze w punktach katechetycznych przy parafiach, uczestniczyło w niej ok. 92% ówczesnych uczniów. W pierwszym roku szkolnym po wprowadzeniu religii do szkół frekwencja na tych lekcjach znacząco się zmniejszyła – do 81%.
„W kolejnych latach notowaliśmy jednak tendencję wzrostową (z wyjątkiem 1996 roku), aż do roku 2010, w którym odsetek deklarujących udział w lekcjach religii osiągnął rekordowe 93%. Wyniki uzyskane trzy lata później (2013 r.) były już symptomem odwrócenia trendu – po raz pierwszy od 12 lat odsetek młodych ludzi uczestniczących w szkolnych lekcjach religii spadł wówczas w stosunku do poprzedniego pomiaru (o 4 punkty procentowe)” – czytamy w raporcie.
„Na przestrzeni ostatnich lat tendencja spadkowa utrwaliła się – notowane w kolejnych pomiarach odsetki deklaracji uczestnictwa w lekcjach religii każdorazowo opisywane były jako najniższe w historii naszych pomiarów. Tempo spadku przyspieszyło w 2021 roku – w szkolnej katechezie uczestniczyło wówczas 54% ogółu badanych uczniów, co oznaczało spadek o 16 punktów procentowych w stosunku do poprzedniego pomiaru” – wskazuje pracownia.
„Aktualne dane dotyczące omawianej kwestii są na swój sposób przełomowe: nie tylko notujemy kolejny rekordowy spadek deklaracji uczestnictwa w szkolnej katechezie (o 19 punktów procentowych w porównaniu z danymi z 2021 roku), ale też po raz pierwszy w historii naszych pomiarów uczniowie nieuczestniczący w szkolnej katechezie stanowią zdecydowaną większość. Nie bierze udziału w tych lekcjach 65% uczniów, zaś uczestniczy w nich tylko nieco więcej niż co trzeci (35%)” – podkreśla CBOS.
Miejsce zamieszkania, a udział w lekcjach religii
Deklarowany poziom uczestnictwa w lekcjach religii najsilniej różnicuje miejsce zamieszkania. Odsetek uczestniczących w szkolnej katechezie jest odwrotnie proporcjonalny do wielkości miejscowości – od 45% wśród młodzieży mieszkającej na wsiach do 19% – 22% w dużych i największych miastach.
„Znaczący spadek odsetka deklaracji udziału w szkolnej katechezie w stosunku do danych z 2021 roku zauważalny jest w niemal wszystkich kategoriach miejscowości. Największy ubytek notujemy wśród młodych mieszkańców dużych miast (100 tys. – 499 tys. mieszkańców), gdzie w ciągu tych czterech lat frekwencja na lekcjach religii spadła o ponad połowę. Radykalnemu ograniczeniu uległ udział w lekcjach religii uczniów mieszkających na wsiach i w najmniejszych miastach – po 24 punkty procentowe. Dla porównania – pomiędzy 2018 a 2021 rokiem spadek frekwencji w tych kategoriach sięgał odpowiednio 9 i 14 punktów” – podaje pracownia.
Z tego schematu wyłamują się młodzi mieszkańcy największych miast – to jedyna kategoria, w której notujemy wzrost zainteresowania szkolną katechezą – bierze w niej obecnie udział nieco więcej niż co czwarty uczeń ostatniej klasy szkoły ponadpodstawowej, co oznacza wzrost o 6 punktów procentowych w porównaniu z rokiem 2021.
Spadek we wszystkich typach szkół
Biorąc pod uwagę typ szkoły, najniższą deklarowaną frekwencję na szkolnych lekcjach CBOS notuje wśród uczniów niepublicznych liceów ogólnokształcących (13%), najwyższą zaś – w publicznych LO (41%).
Spadek frekwencji na szkolnej katechezie na przestrzeni ostatnich czterech lat ma miejsce we wszystkich typach szkół. W największym stopniu dotyczy to szkół branżowych, gdzie obecnie na lekcje religii uczęszcza o połowę mniej uczniów ostatnich klas niż w 2021 roku (spadek z 70% do 35%) oraz techników, gdzie notujemy zmniejszenie deklarowanej frekwencji o 27 punktów procentowych (z 58% do 31%). Mniejsza zmiana miała miejsce w publicznych liceach ogólnokształcących (minus 9 punktów).
Wierzący uczniowie także unikają religii
Mogłoby się wydawać, że w lekcjach religii uczestniczyć powinny osoby definiujące się jako wierzące i praktykujące. Tej pozornej oczywistości nie potwierdzają jednak dane: w szkolnej katechezie nie biorą udziału znaczące odsetki młodych ludzi identyfikujących się z wiarą (głęboko wierzący i wierzący), a uczestniczy w niej część uczniów niewierzących i niepraktykujących. Generalnie, podobnie jak w latach ubiegłych, uczestnictwu w lekcjach religii w szkole w większym stopniu sprzyja regularny udział w praktykach religijnych niż deklarowana wiara.
„Biorąc pod uwagę deklarowaną wiarę, najbardziej spektakularny spadek udziału w katechezie notujemy wśród uczniów definiujących się jako głęboko wierzący i wierzący (po 26 punktów procentowych). W kontekście praktyk religijnych – udział w lekcjach religii najbardziej ograniczyli w ostatnich latach uczniowie biorący udział w nabożeństwach tylko okazjonalnie, kilka razy w roku (spadek o 30 punktów). W grupie niepraktykujących w ogóle udział uczestniczących w lekcjach religii zmniejszył się o połowę (z 32% do 14%).
Jak uczniowie oceniają lekcje religii?
Podobnie jak w latach ubiegłych, szkolne lekcje religii oceniane są raczej krytycznie – wśród ogółu uczestniczących w nich uczniów przeważa opinia, że są jak każde inne lekcje – niczym szczególnym się nie wyróżniają (41%).
Przeciwną opinię („lekcje religii są ciekawe i chodzę na nie z ochotą”) podziela 32% uczestników. Zbliżona liczebnie (27%) jest grupa tych, w których ocenie lekcje religii są nudne i nic ważnego się na nich nie dzieje.
Raport „Młodzież 2025”, oparty na badaniu przeprowadzonym pod koniec 2025 r. wśród uczniów ostatnich klas szkół ponadpodstawowych opublikowały na początku czerwca CBOS i Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom. W badaniu uczestniczyli uczniowie 65 szkół z 56 lokalizacji.
Badanie dotyczy uczniów ostatnich klas szkół średnich. Nastolatki pytane są o aspiracje, dążenia, plany życiowe, sytuację rodzinną, materialną, szkolną, zdrowie psychiczne, uzależnienia, zainteresowania i przekonania.
Tego typu analizy przeprowadzane są od lat 90. XX wieku. Kolejne edycje badań realizowano także w 2003, 2008, 2010, 2013, 2016, 2018, 2021 i 2025 r.
Pełny raport znajduje się tutaj
(GN)