Jest projekt nowelizacji ustawy – Prawo oświatowe oraz niektórych innych ustaw dotyczący m.in. wzmocnienia ochrony prawnej nauczycieli oraz wprowadzenia prawa do kontrolowania plecaków i okryć wierzchnich uczniów oraz innych osób z zewnątrz wchodzących na teren szkoły. Dotychczas były znane jedynie założenia projektu MEN. Teraz możemy zapoznać się z propozycjami nowych przepisów. „Proponowane rozwiązania mają zwiększyć bezpieczeństwo uczniów, nauczycieli i pozostałych pracowników szkół oraz placówek oświatowych” – uzasadnia resort edukacji.
Na przełomie października i listopada w wykazie prac legislacyjnych Rady Ministrów pojawiły się przedstawione w punktach założenia nowych przepisów ustawy – Prawo oświatowe oraz Karty Nauczyciela w zakresie zwiększenia poziomu bezpieczeństwa w szkołach. Była to odpowiedź na wydarzenia z początku października, kiedy w dwóch szkołach na Mazowszu doszło do ataków nożowników. Wcześniej resort opublikował także projekt nowelizacji rozporządzenia ws. bhp w szkołach.
Teraz dysponujemy już nie tylko założeniami, ale również projektem ustawy, w którym MEN wskazało, jakie ma być dokładnie brzmienie nowych przepisów. Dokument został przekazany do konsultacji i opiniowania, zatem szczegóły mogą się jeszcze zmienić na podstawie uwag napływających do ministerstwa.
Kontrola plecaka w uzasadnionych przypadkach
Jak informuje MEN, jednym z proponowanych rozwiązań jest umożliwienie dyrektorowi szkoły lub upoważnionemu przez niego pracownikowi sprawdzenia zawartości plecaka, torby lub odzieży wierzchniej ucznia. Uprawnienie ma dotyczyć także osób z zewnątrz wchodzących na teren szkoły lub placówki albo na jej terenie przebywających.
Resort podkreśla, że nie chodzi o rutynowe, codzienne kontrole plecaków ani o przeszukiwanie osobiste uczniów. Chodzi o możliwość zareagowania w przypadkach zagrożenia.
Projekt ustawy nie przewiduje możliwości dokonywania kontroli osobistej. Oznacza to, że dyrektor ani pracownik szkoły nie otrzymają uprawnień do sprawdzania ciała ucznia czy odzieży innej niż wierzchnia.
Kontrola zawartości bagażu i odzieży wierzchniej będzie musiała odbywać się z poszanowaniem godności i innych dóbr osobistych osoby kontrolowanej.
Projekt ustawy określa również sposób postępowania w przypadku znalezienia niebezpiecznych przedmiotów. Dyrektor lub upoważniony pracownik będzie zobowiązany do ich odebrania i zabezpieczenia, a następnie powiadomienia policji i przekazania jej tych przedmiotów. W przypadku niepełnoletniego ucznia powiadomieni zostaną także rodzice i sąd rodzinny.
Jeżeli osoba odmówi poddania się kontroli, projekt ustawy przewiduje zawiadomienie policji.
Proponowane przepisy umożliwią również korzystanie z urządzeń wykrywających obecność metalu. Jednak nie oznacza to obowiązku instalowania bramek wykrywających metal we wszystkich szkołach.
Opisane wyżej kwestie mają zostać uregulowane w art. 68 ustawy – Prawo oświatowe. Przepis ten określa obowiązki i uprawnienia dyrektora szkoły. W ust. 1 pkt 6 mowa jest o tym, że dyrektor „wykonuje zadania związane z zapewnieniem bezpieczeństwa uczniom i nauczycielom w czasie zajęć organizowanych przez szkołę lub placówkę”.
W art. 68 po ust. 1 mają zostać dodane ust. 1a–1f, które szczegółowo określają w jaki sposób dyrektor wykonuje zadania zawiązane z bezpieczeństwem:
„1a. W celu realizacji zadania, o którym mowa w ust. 1 pkt 6, dyrektor szkoły lub placówki lub inny upoważniony przez niego pracownik może dokonać kontroli, w tym z użyciem urządzeń wykrywających obecność metalu, zawartości bagaży i odzieży wierzchniej uczniów oraz osób niebędących uczniami lub pracownikami tej szkoły lub placówki wchodzących na teren tej szkoły lub placówki lub na jej terenie przebywających.
1b. Kontrola, o której mowa w ust. 1a, jest wykonywana w sposób zapewniający poszanowanie godności ludzkiej oraz innych dóbr osobistych osoby, w stosunku do której jest wykonywana.
1c. Jeżeli w wyniku kontroli, o której mowa w ust. 1a, zostaną ujawnione materiały wybuchowe, wyroby pirotechniczne, materiały pożarowo niebezpieczne, napoje alkoholowe, środki odurzające, substancje psychotropowe, broń lub inne niebezpieczne przedmioty, których posiadanie zagraża bezpieczeństwu ucznia lub innych osób lub narusza zasady bezpieczeństwa obowiązujące w tej szkole lub placówce, a w przypadku kontroli osoby poniżej 18. roku życia – także wyroby tytoniowe lub papierosy elektroniczne, dyrektor szkoły lub placówki lub inny upoważniony przez niego pracownik odbiera te przedmioty i składa w miejscu uniemożliwiającym ich użycie i zapewniającym ich nienaruszalność.
1d. O odebraniu przedmiotów, o których mowa w ust. 1c, dyrektor szkoły lub placówki powiadamia Policję i przekazuje jej odebrane przedmioty, a w przypadku ucznia niepełnoletniego – powiadamia także rodziców i sąd rodzinny.
1e. Jeżeli uczeń lub osoba niebędąca uczniem lub pracownikiem tej szkoły lub placówki wchodząca na teren tej szkoły lub placówki lub na jej terenie przebywająca nie wyraża zgody na kontrolę, o której mowa w ust. 1a, dyrektor szkoły lub placówki powiadamia Policję.
1f. Uczeń lub osoba niebędąca uczniem lub pracownikiem tej szkoły lub placówki, której odebrano przedmioty, o których mowa w ust. 1c, albo która nie wyraziła zgody na kontrolę, oczekuje na przybycie Policji w miejscu wyznaczonym przez dyrektora szkoły lub placówki.”.
Większa ochrona prawna i pomoc dla nauczycieli
Ministerstwo Edukacji Narodowej chce wprowadzić cztery zmiany w art. 63 Karty Nauczyciela.
Jak wyjaśnia resort, cele tych zmian są następujące:
>> Po pierwsze – szersza ochrona prawna nauczycieli. Dziś nauczyciel korzysta z ochrony przewidzianej dla funkcjonariuszy publicznych podczas wykonywania obowiązków służbowych lub w związku z nimi. Projekt ustawy zakłada, że ochrona ta będzie przysługiwała również wtedy, gdy ktoś zaatakuje nauczyciela z powodu wykonywanego zawodu, nawet poza szkołą.
>> Po drugie – obowiązek zgłoszenia przestępstwa. Już dziś dyrektor i organ prowadzący mają obowiązek występować w obronie nauczyciela. Projekt ustawy ma jednoznacznie wskazać, że gdy dowiedzą się o określonych przestępstwach popełnionych wobec nauczyciela, takich jak naruszenie nietykalności cielesnej, stosowanie przemocy lub gróźb czy znieważenie, będą zobowiązani zawiadomić Policję lub prokuraturę.
>> Po trzecie – bezpłatna pomoc prawna. Nauczyciel, który padnie ofiarą przestępstwa podczas wykonywania obowiązków służbowych, w związku z nimi lub z powodu wykonywanego zawodu, będzie mógł wystąpić o bezpłatną pomoc prawną w postępowaniu karnym.
>> Po czwarte – bezpłatna pomoc psychologiczna. Jeżeli podczas wykonywania obowiązków służbowych lub w związku z nimi dojdzie do zdarzenia bezpośrednio zagrażającego życiu lub zdrowiu nauczyciela, będzie on mógł wystąpić o bezpłatne wsparcie psychologiczne.
Zgodnie z projektem ustawy za zapewnienie pomocy prawnej i psychologicznej będzie odpowiadał organ prowadzący szkołę – w przypadku szkół prowadzonych przez samorząd zadania i kompetencje organu prowadzącego wykonuje odpowiednio: wójt, burmistrz (prezydent miasta), starosta, marszałek województwa.
Nowy art. 63 KN (propozycja MEN)
Przyjrzyjmy się, jak wyglądałby art. 63 KN po wprowadzeniu zmian proponowanych przez MEN (wytłuszczono przepisy, które resort chce dodać do tego artykułu):
Art. 63. 1. Nauczyciel, podczas lub w związku z pełnieniem obowiązków służbowych, korzysta z ochrony przewidzianej dla funkcjonariuszy publicznych na zasadach określonych w ustawie z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. z 2025 r. poz. 383, 1818 i 1872).
1a. Z ochrony prawnej przewidzianej dla funkcjonariuszy publicznych podczas lub w związku z pełnieniem obowiązków służbowych nauczyciel korzysta również wtedy, jeżeli bezprawny zamach na jego osobę został podjęty z powodu wykonywanego przez niego zawodu.
2. Organ prowadzący szkołę i dyrektor szkoły są obowiązani z urzędu występować w obronie nauczyciela, gdy ustalone dla nauczyciela uprawnienia zostaną naruszone.
3. W przypadku popełnienia wobec nauczyciela czynu, o którym mowa w art. 222, art. 223, art. 224 § 2 lub art. 226 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, organ prowadzący szkołę i dyrektor szkoły są obowiązani niezwłocznie zawiadomić o popełnionym wobec nauczyciela przestępstwie prokuratora lub Policję.
4. Nauczycielowi pokrzywdzonemu przestępstwem, o którym mowa w art. 222, art. 223 lub art. 226 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, podczas lub w związku z pełnieniem obowiązków służbowych lub z powodu wykonywanego przez niego zawodu, na jego wniosek, organ prowadzący szkołę zapewnia bezpłatną pomoc prawną w postępowaniu karnym, w którym uczestniczy w charakterze pokrzywdzonego lub oskarżyciela posiłkowego.
5. W przypadku wystąpienia sytuacji bezpośrednio zagrażających życiu lub zdrowiu nauczyciela podczas lub w związku z pełnionymi obowiązkami służbowymi, na wniosek nauczyciela, organ prowadzący szkołę zapewnia nauczycielowi bezpłatną pomoc psychologiczną.
***
To nie koniec proponowanych zmian. Co jeszcze MEN chce wpisać do prawa oświatowego?
Jasne zasady wstępu do szkół i przedszkoli
Zgodnie z proponowanymi przepisami, zasady wejścia i przebywania na terenie szkoły będą obowiązkowo określane w jej statucie. Dotyczyć to będzie zarówno uczniów, jak i osób, które nie są uczniami ani pracownikami danej szkoły.
Podobne rozwiązania przewidziano dla przedszkoli. Ich statuty mają określać nie tylko zasady przyprowadzania i odbierania dzieci, ale również zasady przebywania na terenie przedszkola innych osób.
Zmiany mają pomóc dyrektorom w organizacji bezpiecznego funkcjonowania placówek i ograniczaniu nieuprawnionego dostępu do ich budynków.
Skuteczniejsza ochrona dzieci placówkach niesamorządowych
Jak poinformowano w komunikacie MEN projekt ustawy zakłada także wzmocnienie ochrony dzieci i młodzieży w szkołach oraz placówkach prowadzonych przez podmioty inne niż jednostki samorządu terytorialnego.
Jedną z proponowanych zmian jest wcześniejsza weryfikacja niekaralności osób zamierzających prowadzić szkołę lub placówkę, a także jej przyszłego dyrektora i pracowników pedagogicznych. Sprawdzenie ma następować już na etapie ubiegania się o zezwolenie na prowadzenie placówki lub wpis do ewidencji.
Projekt ustawy przewiduje również rozwiązania umożliwiające sprawniejsze prowadzenie kontroli w szkołach i placówkach niepublicznych oraz skuteczniejsze reagowanie na nieprawidłowości.
Projekt ustawy skierowany do konsultacji publicznych
Projekt ustawy o zmianie ustawy – Prawo oświatowe oraz niektórych innych ustaw został skierowany do konsultacji publicznych i uzgodnień międzyresortowych.
(DK, GN)
Fot. IStock
>> Komunikat MEN ws. proponowanych zmian – TUTAJ
>> Projekt nowelizacji ustawy – Prawo oświatowe i niektórych innych ustaw – TUTAJ