Podlaskie serce Chorten Areny w Białymstoku zatętniło dziś historią tworzoną przez najmłodszych. 12 czerwca 2026 r. odbyła się tam uroczysta gala finałowa jubileuszowej, 5. edycji ogólnopolskiego konkursu genealogicznego „Bez korzeni nie zakwitniesz. Moja Wielka i Mała Ojczyzna”. Wydarzenie, organizowane wspólnie przez Archiwa Państwowe oraz Ministerstwo Edukacji Narodowej, zgromadziło setki uczniów, nauczycieli, rodziców oraz zaproszonych gości z całego kraju, stając się wielkim świętem pamięci i międzypokoleniowego dialogu.
Do konkursu zgłoszono prace z kilkuset szkół podstawowych. Laureaci z całej Polski odebrali nagrody z rąk dra Pawła Pietrzyka, naczelnego dyrektora Archiwów Państwowych oraz Magdaleny Traczuk-Rąpały z Ministerstwa Edukacji Narodowej.
– Ta edycja okazała się absolutnie przełomowa. Poziom prac kompletnie nas zaskoczył – uczniowie przestali traktować biogramy swoich przodków jak suche wypracowania, a stali się prawdziwymi detektywami historii. Zamiast przepisywać daty z pamięci, ruszyli do archiwów, badali stare akta metrykalne i analizowali unikalne dokumenty z domowych szuflad – informuje dr Paweł Pietrzyk.
– Najbardziej niesamowite jest to, jak genialnie połączyli tradycyjne poszukiwania z nowoczesną technologią. Tworzyli rodzinne podcasty, filmy dokumentalne, a nawet używali sztucznej inteligencji, żeby ożywić stare fotografie i lepiej zrozumieć tło historyczne tamtych lat. Te projekty udowadniają, że historia zyskała dla nich ludzką twarz – nie jest już nudnym rozdziałem z podręcznika, ale żywą, fascynującą opowieścią, którą sami odkryli – dodaje naczelny dyrektor Archiwów Państwowych.
Coś więcej niż historia – most między pokoleniami
Założeniem konkursu „Bez korzeni nie zakwitniesz. Moja wielka i mała Ojczyzna” jest zainteresowanie młodzieży tematyką poszukiwań genealogicznych. W konkursie mogli wziąć udział uczniowie szkół podstawowych z klas 4-8.
Zadaniem uczestników było stworzenie drzewa genealogicznego i opisanie dziejów swojej rodziny na podstawie m.in. rozmów z bliskimi oraz informacji zaczerpniętych z dokumentów i zdjęć znalezionych w archiwum rodzinnym i w Archiwach Państwowych.
Choć konkurs „Bez korzeni nie zakwitniesz” ma silne podłoże naukowe, jego najpiękniejszy wymiar rozgrywa się poza murami szkół i archiwów – przy rodzinnych stołach. Udział w tym projekcie to dla młodych ludzi wyjątkowy pretekst, by odłożyć na bok smartfony, usiąść z dziadkami czy rodzicami i po prostu zacząć rozmawiać.
Otwieranie zakurzonych pudeł ze zdjęciami, dotykanie pamiątek sprzed lat i słuchanie rodzinnych anegdot rodzi emocje, których nie zastąpi żaden podręcznik. Uczniowie z zaskoczeniem odkrywają, że ich przodkowie mierzyli się z podobnymi wyzwaniami, kochali, podróżowali i budowali świat, w którym żyjemy dzisiaj.
To właśnie te szczere, wielopokoleniowe rozmowy – pełne śmiechu, a czasem i wzruszeń – są największą wartością konkursu. Pokazują one młodzieży, że nie są samotnymi wyspami, ale częścią wielkiej, fascynującej opowieści, która daje im siłę i dumę na przyszłość. Warto brać w tym udział, bo te spisane i nagrane wspomnienia zostaną w rodzinach na zawsze.
Tegoroczna odsłona okazała się pod każdym względem przełomowa. Po raz pierwszy w historii konkursu wprowadzono etap szkolny (rozegrany w marcu 2026 r.), nadano mu nowoczesną identyfikację wizualną, a nad całością merytoryczną czuwała pierwsza oficjalna Ambasadorka – znana influencerka genealogiczna Natalia Lipowicz. Ponadto, po raz pierwszy za koordynację projektu odpowiadał tandem dwóch instytucji: Archiwum Państwowe w Białymstoku oraz Archiwum Państwowe w Suwałkach.
Nowoczesna historia
Podczas gali w Białymstoku głos zabrali liderzy instytucji, które od lat budują fundamenty pod historyczną świadomość młodych Polaków. Naczelny dyrektor Archiwów Państwowych podkreślał ogromny wpływ konkursu „Bez korzeni nie zakwitniesz” na młodych ludzi, wskazując, że inicjatywa nie tylko rozwija ich zainteresowanie historią i własnymi korzeniami, ale także kształtuje ważne kompetencje i postawy.
– Konkurs to niezwykle cenne chwile spędzone z bliskimi. To te momenty pasjonujących rozmów, przeglądania starych fotografii, odkrywania zaskakujących faktów, odnajdywania dokumentów i zadawania pytań. To budowanie więzi i odkrywanie własnej tożsamości. A to jest wartość, której nie da się zmierzyć żadną punktacją. Dlatego wierzę, że wszyscy uczestnicy konkursu odnaleźli radość i satysfakcję już w samym przygotowywaniu prac – podkreślił dr Paweł Pietrzyk.
– To, co zrobiliście ma niezwykłą wartość. I to nie tylko dzisiaj, ani w tym momencie, kiedy odbierzecie nagrodę. To będzie miało znaczenie za rok, za dziesięć lat, za kolejne pokolenie. Bo dzięki Wam historie Waszych rodzin zostały odkryte na nowo, zapisane i opowiedziane dalej. Wierzę, że udział w konkursie zaowocuje Waszym coraz większym zainteresowaniem genealogią i prowadzeniem domowych archiwów. Niech to będzie początek nowej pasji i kolejnych historii, które dopiero czekają na odkrycie – dodał.
Głos w imieniu resortu edukacji, współorganizatora wydarzenia, zabrała Magdalena Traczuk-Rąpała, która przeczytała list od Barbary Nowackiej, Ministry Edukacji.
– Poprzez projekty edukacyjne oparte na rozmowach z bliskimi, kwerendy w archiwach rodzinnych oraz w bezcennych zasobach Archiwów Państwowych – Konkurs niewątpliwie uwrażliwia ludzi młodych na znaczenie pamięci, dziedzictwa i szacunku dla przeszłości, a jednocześnie kształtuje obywatelskie i patriotyczne postawy, poczucie tożsamości narodowej, jak również zainteresowanie historią lokalną, regionalną i narodową. Tym serdeczniejsze podziękowania składam wszystkim osobom, które przyczyniły się do sukcesu tegorocznej edycji Konkursu – czytamy w liście.
Ministra edukacji podziękowała archiwistom za wszelkie konsultacje, a kuratoriom oświaty za wsparcie organizacyjne. – W sposób szczególny gratuluję uczniom – ich zaangażowania, dociekliwości i pięknych świadectw rodzinnych historii; nauczycielom – dziękuję za merytoryczną opiekę, inspirację oraz innowacyjne wykorzystanie projektów w pracy dydaktycznej. Dzięki Państwa współpracy Konkurs pozwolił budować mosty między pokoleniami i rozwijać kompetencje, które z pewnością będą towarzyszyć dzieciom i młodzieży przez całe życie – napisała Barbara Nowacka.
Swoją obecnością wydarzenie zaszczycił dr hab. Tadeusz Truskolaski, prezydent Białegostoku. – Udział w konkursie to nie jest narysowanie drzew, tylko tak naprawdę tworzyliście wspaniałą sztukę. Bardzo się cieszę, że wzięliście udział w tym ogólnopolskim konkursie, i że ma on finał właśnie w Białymstoku. Osiągnęliście naprawdę coś wspaniałego i mam nadzieję, że po pierwsze dzisiaj zostaniecie docenieni, ale że to co zdobyliście zostanie z Wami przez długie lata i przekażecie to kolejnym pokoleniom, którym będzie łatwiej znaleźć tą swoją drogę do tożsamości. Bardzo gratuluję wszystkim, którzy wzięli udział – powiedział gośc wydarzenia.
Podziękowania skierowano do gospodarzy tegorocznego finału: dyrektora Archiwum Państwowego w Białymstoku, dr. Marka Kietlińskiego oraz dyrektora Archiwum Państwowego w Suwałkach, Sławomira Filipowicza. Wspólna koordynacja działań przez ośrodki w Białymstoku i Suwałkach ukazała ogromny potencjał regionu.
Wydarzenie poprowadzili:
>> Natalia Lipowicz – ambasadorka konkursu „Bez korzeni nie zakwitniesz”, influencerka genealogiczna „Po leniwemu” i autorka wideoporadnika młodych genealogów: https://youtu.be/7Hk2eXcvOlQ?si=MQFGBH45-Bl1RFgF
>> oraz Grzegorz Pilat – dziennikarz Polskiego Radia Białystok, prezenter programu „Najbliżej Ciebie”.
Piąta edycja w liczbach i wielkie emocje
Po oficjalnych przemówieniach goście obejrzeli dynamiczną prezentację multimedialną prezentującą uczestników tegorocznych zmagań i ich przyjaciół oraz nauczycieli, a czas oczekiwania na werdykt umilił widowiskowy, nowoczesny występ taneczny formacji FAIR PLAY CREW.
Najważniejszym punktem programu było oczywiście nagrodzenie autorów najbardziej poruszających i dopracowanych projektów genealogicznych. Laureatów wyłoniono w dwóch grupach wiekowych:
Laureaci w kategorii klas IV-VI szkół podstawowych:
1. Bartłomiej Antonik, kl. 4, Szkoła Podstawowa im. Jana Pawła II w Konieczkowej, opiekunka merytoryczna: Agnieszka Strzała, województwo podkarpackie
2. Maja Bil, kl. 6, Szkoła Podstawowa nr 8 im. Bolesława Zygmunta Wirskiego w Chełmie, opiekunka merytoryczna: Marzena Stadnik, województwo lubelskie
3. Irena Krupa, kl. 5, Społeczna Szkoła Podstawowa nr 7 STO im. ks. prof. Józefa Tischnera w Krakowie; opiekunka merytoryczna: Paulina Jakubiak, województwo małopolskie
4. Gabriel Pietrzyk, kl. 6, Szkoła Podstawowa Integracyjna nr 11 w Kielcach, opiekunka merytoryczna: Marzena Piotrowska, województwo świętokrzyskie
5. Magdalena Rajewska, kl. 4, Szkoła Podstawowa w Podgórzu, opiekunka merytoryczna: Małgorzata Pikalska, województwo mazowieckie
6. Natalia Rozenberg, kl. 5, Szkoła Podstawowa w ZSP im. Jana Pawła II w Rudnikach, opiekunka merytoryczna: Aleksandra Banaszek-Lis, województwo śląskie
7. Hanna Wasilewska, kl. 6, Prywatna Szkoła Podstawowa z Oddziałami Dwujęzycznymi nr 2 im. Noblistów Polskich w Krakowie, opiekunka merytoryczna: Joanna Kozłowska, województwo małopolskie
8. Natalia Ząbkiewicz, kl. 6, Szkoła Podstawowa nr 54 z Oddziałami Integracyjnymi w Częstochowie, opiekun merytoryczny: Michał Nowak, województwo śląskie
Wyróżnienia:
1. Jan Frątczak, kl. 6, Szkoła Podstawowa nr 37 im. H. Sienkiewicza z Oddziałami Sportowymi w Bydgoszczy, opiekunka merytoryczna: Emilia Chrebor-Paciorek, województwo kujawsko-pomorskie
2. Jan Osiecki, kl. 5, Szkoła Podstawowa im. ABP. A. J. Nowowiejskiego w Słupnie, opiekunka merytoryczna: Katarzyna Pietrzak, województwo mazowieckie
Laureaci w kategorii klas VII-VIII szkół podstawowych:
1. Aleksandra Gorczyca, kl. 8, Szkoła Podstawowa nr 9 w Rzeszowie, opiekunka merytoryczna: Anna Gargała, województwo podkarpackie
2. Weronika Gumienny, kl. 8, Publiczna Szkoła Podstawowa nr 1 im. Obrońców Westerplatte w Opolu, opiekunka merytoryczna: Aleksandra Kwiecińska, województwo opolskie
3. Eliza Kosińska, kl. 7, Szkoła Podstawowa Związku Nauczycielstwa Polskiego w Łodzi, opiekunka merytoryczna: Aleksandra Jędrzejewska, województwo łódzkie
4. Lena Romankiewicz, kl. 8, Szkoła Podstawowa nr 48 w Gdańsku, opiekunka merytoryczna: Urszula Kołdys, województwo pomorskie
5. Stanisław Sitek, kl. 7, Społeczna Szkoła Podstawowa Milanowskiego Towarzystwa Edukacyjnego w Milanówku, opiekunka merytoryczna: Agata Markiewicz, województwo mazowieckie
6. Barbara Starostka, kl. 7, Szkoła Podstawowa im. św. Franciszka w Warszawie, opiekunka merytoryczna: Katarzyna Rybarczyk, województwo mazowieckie
7. Laura Wardziak, kl. 8, Szkoła Podstawowa AMS we Wrocławiu, opiekunka merytoryczna: Magdalena Myszkowska-Kaszuba, województwo dolnośląskie
8. Zofia Złotkowska, kl. 7, Szkoła Podstawowa nr 1 im. ks. Stanisława Konarskiego w Lublinie, opiekunka merytoryczna: Marta Goździowska-Łubkowska, województwo lubelskie
Wyróżnienie:
Oktawian August Łaski, kl. 7, Społeczna Szkoła Podstawowa Milanowskiego Towarzystwa Edukacyjnego w Milanówku, opiekunka merytoryczna: Agata Markiewicz, województwo mazowieckie
Poza oficjalnymi nagrodami rzeczowymi, na uczestników czekała niespodzianka – każdy z laureatów otrzymał specjalne wydanie gry planszowej „James Archiwista”, stworzonej przez Archiwum Państwowe w Katowicach, która w przygodowy sposób przybliża realia pracy z dokumentami.
Przekazanie pałeczki – kierunek Rzeszów!
Zgodnie z tradycją konkursu, pod koniec gali nastąpił symboliczny moment „przekazania pałeczki” organizatorom kolejnej odsłony. Prowadzący odczytali uroczysty komunikat od autorki pamiątkowego linorytu, wyjaśniający głęboką ideę projektu. Następnie dyrektorzy z Białegostoku i Suwałk uroczyście przekazali grafikę na ręce Dyrektora Archiwum Państwowego w Rzeszowie, które oficjalnie zostało ogłoszone koordynatorem i gospodarzem finału 6. edycji konkursu „Bez korzeni nie zakwitniesz”.
Oficjalną część uroczystości zakończyło pamiątkowe zdjęcie grupowe wszystkich laureatów wraz z Naczelnym Dyrektorem Archiwów Państwowych i przedstawicielami ministerstw, po którym na salę wjechał gigantyczny, jubileuszowy tort.
***
(DK, GN), wykorzystano komunikat organizatora
Zdjęcia: Jacek Dziemidowicz
>> Patronat Honorowy nad konkursem sprawował Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
>> Jednym z patronów medialnych konkursu był Głos Nauczycielski
