1 sierpnia Warszawa tradycyjnie zatrzyma się o godzinie „W”, aby oddać hołd bohaterom powstańczego zrywu z 1944 roku. Jak co roku o godz. 17 zawyją syreny alarmowe, pod pomnikami i tablicami upamiętniającymi Powstanie zapłoną znicze i złożone zostaną kwiaty. W rocznicę wybuchu Powstania Warszawskiego nie wolno zapominać o poświęceniu i ofierze tysięcy polskich nauczycieli, także członków ZNP/TON.
Obchody rocznicy Powstania Warszawskiego rozpoczęły się 25 lipca i potrwają do 2 października, czyli do dnia zakończenia walk. Ich kulminacją będzie 1 sierpnia – godzina „W”, gdy o 17:00 Warszawa – jak co roku – zatrzyma się na chwilę.
Syreny zawyją w 82. rocznicę wybuchu Powstania Warszawskiego 🇵🇱
📢 1 sierpnia o godz. 17.00 w Warszawie zostaną uruchomione syreny alarmowe, które upamiętnią 82. rocznicę wybuchu Powstania Warszawskiego. Tego dnia na minutę rozlegnie się ciągły sygnał dźwiękowy. Już dziś na… pic.twitter.com/NEsP9DY07b
— Warszawa (@warszawa) July 30, 2026
Pośród tych, którzy stanęli do walki z Niemcami o wolną Polskę, byli też członkowie Związku Nauczycielstwa Polskiego (działającego w konspiracji pod kryptonimem Tajna Organizacja Nauczycielska).
Więcej na ten temat w naszych serwisach historycznych:
>> https://glos.pl/tag/nasza-historia
>> https://glos.pl/tag/powstanie-warszawskie
Nauczyciele w Powstaniu
Warto wspomnieć chociażby takie postacie jak Aleksander Kamiński (autor „Kamieni na szaniec”), Zdzisława Bytnarowa (matka „Rudego”), Teofil Budzanowski (przed wojna poseł i działacz ZNP) i wielu, wielu innych. W ostatnich dniach powstania zginął Zygmunt Nowicki (1881-1944), ostatni przedwojenny prezes ZNP i jeden z przywódców TON.
Związkowcy działali zarówno w strukturach cywilnych, jak i wojskowych powstańczej Warszawy. A przed wybuchem zrywu – w strukturach Armii Krajowej oraz Polskiego Państwa Podziemnego. ZNP (TON) rozwinął tajne nauczanie na skalę niespotykaną w okupowanej Europie.
🇵🇱 Warszawo, 1 sierpnia pamiętaj o swoich Bohaterach! Apeluje Pani Wanda Traczyk-Stawska.#Warszawa pic.twitter.com/1p5d9NHMA0
— Warszawa (@warszawa) July 29, 2026
Warto dodać, że w gmachu Zarządu Głównego ZNP przy ul. Juliana Smulikowskiego 6/8 w czasie powstania stacjonowało III Zgrupowanie „Konrad” Armii Krajowej (na zdjęciu – tablica na gmachu ZG ZNP).
Święto narodowe
Przypomnijmy, że 1 sierpnia jest świętem państwowym. Narodowy Dzień Pamięci Powstania Warszawskiego jest obchodzony od 2010 roku 1 sierpnia w rocznicę wybuchu Powstania Warszawskiego. Święto zostało ustanowione 9 października 2009 roku z inicjatywy prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego.
„Święto ustanawia się w hołdzie bohaterom Powstania Warszawskiego – tym, którzy w obronie bytu państwowego, z bronią w ręku walczyli o wyzwolenie stolicy, dążyli do odtworzenia instytucji niepodległego Państwa Polskiego, sprzeciwili się okupacji niemieckiej i widmu sowieckiej niewoli zagrażającej następnym pokoleniom Polaków” – napisano m.in. w preambule.
Pełna treść ustawy znajduje się tutaj
Od lat pojawiają się postulaty, by rocznica wybuchu Powstania Warszawskiego została ustanowiona dniem ustawowo wolnym od pracy.
Sejmowa Komisja do Spraw Petycji zakończyła niedawno prace nad postulatem ustanowienia 1 sierpnia dniem wolnym. Posłowie przyjęli stanowisko Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej i nie zdecydowali się na przygotowanie zmian w przepisach.
Na ten moment 1 sierpnia pozostaje wyłącznie świętem państwowym, a za święto państwowe przypadające w sobotę nie przysługuje dodatkowy dzień wolny od pracy.
Żyje już tylko 225 powstańców
Z roku na rok z naturalnych przyczyn maleje liczba powstańców warszawskich, jedynych pozostałych świadków historii. Jak wynika z najnowszych danych Muzeum Powstania Warszawskiego (stan na 28 lipca) wraz z każdym rokiem liczba żyjących bohaterów zrywu maleje, a obecnie żyje jeszcze 225 powstańców. W ciągu ostatniego roku zmarło 67 powstańców, a w ciągu ostatnich dwóch lat liczba bohaterów zmalała o 172 osoby.
Jak podała Anna Kotonowicz, rzecznik Muzeum Powstania, zdecydowana większość powstańców żyje w Polsce: 192 osoby, a w samej Warszawie mieszka 123 powstańców. Za granicą przebywa 33 bohaterów Powstania Warszawskiego.
Najstarsi żyjący powstańcy mają obecnie 106 i 105 lat. To Henryk Kokoszka, posługujący się pseudonimem „As”, który urodził się 3 stycznia 1920 r., oraz Zofia Bogdan, pseudonim „Zojda”, która urodziła się 16 marca 1921 r.
Z kolei najmłodszy żyjący uczestnik Powstania Warszawskiego to Jerzy Zawadzki, pseudonim „Mały”, urodził się 23 czerwca 1936 r. i w zrywie brał udział jako zaledwie 8-letni chłopiec.
Program obchodów
W ramach obchodów 82. rocznicy wybuchu Powstania Warszawskiego zaplanowano szereg uroczystości państwowych oraz liczne wydarzenia kulturalne i akcje społeczne. Punktem kulminacyjnym obchodów będzie 1 sierpnia.
W tym dniu o godz. 9 rozpoczną się uroczystości przy tablicy upamiętniającej podpisanie przez płk. Antoniego Chruściela „Montera”, dowódcę Okręgu Warszawskiego Armii Krajowej rozkazu rozpoczęcia Powstania Warszawskiego ul. Filtrowa 68 (dawna siedziba konspiracyjnej kwatery Okręgu Warszawskiego AK), gdzie będzie możliwe złożenie kwiatów.
Obchody Powstania Warszawskiego to jedne z najważniejszych dni dla stolicy. Tysiące mieszkanek i mieszkańców wezmą udział w uroczystościach, wśród nich najważniejsze osoby tych wydarzeń – Powstańcy Warszawscy.
Jak co roku, nasi Bohaterowie będą w tych dniach otoczeni szczególną… pic.twitter.com/9mcfW9xYkc
— Rafał Trzaskowski (@trzaskowski_) July 30, 2026
Uroczystości przed pomnikiem „Mokotów Walczący – 1944” rozpoczną się o godz. 10 w parku Dreszera. O godz. 11 tradycyjnie stamtąd wyruszy Marsz Mokotowa. Uczestnicy marszu przejdą o godz. 11 ulicą Puławską do Dworkowej przed obelisk „Pamięci Żołnierzy AK Powstańców Mokotowa”. Po Marszu od godz. 11.30 zaplanowano składanie kwiatów pod obeliskiem Pamięci Żołnierzy AK Powstańców Mokotowa.
Główne uroczystości (godzina „W”) przy pomniku Gloria Victis na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach rozpoczną się o godz. 17. Dla upamiętnienia 82. rocznicy wybuchu Powstania Warszawskiego o godz. 17 zostaną uruchomione syreny alarmowe miejskiego systemu alarmowania i ostrzegania ludności. Wyemitowany zostanie sygnał dźwiękowy ciągły, trwający 1 minutę. Na godz. 17 zaplanowano także zgromadzenia publiczne i przemarsze.
W Parku Wolności @1944pl odbyło się spotkanie Powstańców Warszawskich z Prezydentem RP Karolem Nawrockim i Prezydentem https://t.co/iK8ad1lazc. Warszawy Rafałem Trzaskowskim.
W uroczystości uczestniczyli również weterani działań poza granicami państwa, oddając hołd Bohaterom. pic.twitter.com/bWlmytWFp6
— Centrum Weterana Działań poza Granicami Państwa (@Cen_Weterana) July 30, 2026
Koncert „Warszawiacy śpiewają (nie)zakazane piosenki” rozpocznie się o godz. 20.30 na placu Piłsudskiego. W tym roku Warszawiacy po raz 20. spotkają się na wspólne śpiewanie piosenek powstańczych z udziałem orkiestry i chóru pod kierownictwem Bartłomieja Wąsika. Wydarzenie będzie transmitowane w TVP1 i w mediach społecznościowych Muzeum Powstania Warszawskiego.
O godz. 21 rozpoczną się uroczystości na Kopcu Powstania Warszawskiego w Parku Akcji „Burza” (ul. Bartycka). Przewidziano podniesienie flagi państwowej, zapalenie „Ognia pamięci” przyniesionego przez „Sztafetę Pokoleń” z Grobu Nieznanego Żołnierza, złożenie kwiatów, włączenie iluminacji świetlnej pomnika.
Szczegółowy program obchodów 81. rocznicy wybuchu Powstania Warszawskiego dostępny jest tutaj
Rys historyczny
1 sierpnia 1944 r. w Warszawie wybuchło powstanie, które miało doprowadzić do wyzwolenia stolicy spod okupacji niemieckiej, a zakończyło się – pomimo bohaterstwa żołnierzy i cywilów – klęską, śmiercią ok. 200 tys. osób i olbrzymimi stratami materialnymi.
Powstanie Warszawskie wybuchło 1 sierpnia 1944 o godzinie 17.00. Do walki stanęło ok. 40-50 tys. powstańców. Planowane na kilka dni powstanie trwało ponad dwa miesiące.
Na wieść o powstaniu Reichsfhrer SS Heinrich Himmler wydał rozkaz, w którym stwierdzał: „Każdego mieszkańca należy zabić, nie wolno brać żadnych jeńców, Warszawa ma być zrównana z ziemią i w ten sposób ma być stworzony zastraszający przykład dla całej Europy”.
💛 Już 1 sierpnia spotkamy się na placu Piłsudskiego, by wspólnie zaśpiewać powstańcze piosenki i przeżyć wyjątkowy koncert.
Zachęcamy do pobrania śpiewnika przed wydarzeniem z naszej strony: https://t.co/GjN1nHDZ9p 👉 Warto zrobić to wcześniej – na placu, ze względu na dużą…
— MuzeumPowstania1944 (@1944pl) July 30, 2026
Hitler skierował do stolicy jednostki mające za zadanie wymordowanie ludności cywilnej Warszawy pod dowództwem Heinza Reinefartha, Oskara Dirlewangera i Bronisława Kamińskiego.
Już w pierwszych dniach Powstania przeprowadziły one „rzeź Woli”, w efekcie której zamordowano ok. 60 tys. mieszkańców tej dzielnicy stolicy – głównie kobiet, osób starszych i dzieci. „Rzeź Woli” to jedna z największych zbrodni ludobójstwa w czasie II wojny światowej.
Przez 63 dni powstańcy prowadzili heroiczny i samotny bój z wojskami niemieckimi. Ostatecznie wobec braku perspektyw dalszej walki 2 października 1944 r. przedstawiciele KG AK płk Kazimierz Iranek-Osmecki „Jarecki” i ppłk Zygmunt Dobrowolski „Zyndram” podpisali w kwaterze SS-Obergruppenfhrera Ericha von dem Bacha w Ożarowie akt kapitulacji Powstania Warszawskiego.
W czasie walk w stolicy zginęło ok. 18 tys. powstańców, a 25 tys. zostało rannych. Poległo również ok. 3,5 tys. żołnierzy z Dywizji Kościuszkowskiej. Straty wśród ludności cywilnej wyniosły ok. 180 tys. zabitych. Pozostałych przy życiu mieszkańców Warszawy, ok. 500 tys., wypędzono ze zniszczonego miasta, które po powstaniu Niemcy niemal całkowicie zburzyli.
(GN)
Fot. UM Warszawa / X
Obowiązek swój spełnili. Dr Piotr Wierzbicki o członkach Związku w akcji „Burza” – w 80. rocznicę