Prezydent Karol Nawrocki podpisał 2 kwietnia br. siedem ustaw, z czego dwie skierował do Trybunału Konstytucyjnego w trybie kontroli następczej. Wśród podpisanych ustaw jest nowelizacja ustawy – Prawo oświatowe z 13 marca br., która ma pomóc w ratowaniu małych szkół w sytuacji niżu demograficznego. Inna ważna ustawa jest nowelizacja przepisów o Państwowej Inspekcji Pracy, która ma poprawić sytuację pracowników wypychanych przez pracodawców na tzw. samozatrudnienie lub umowy śmieciowe. To nie dotyczy oświaty publicznej, gdzie standardem jest umowa o pracę lub zatrudnienie na podstawie mianowania (nauczyciele), ale nowelizacja z pewnością jest ważna dla świata pracy. Jednocześnie prezydent skierował tę ustawę do TK.
Prezydent RP Karol Nawrocki podpisał 2 kwietnia siedem ustaw:
>> ustawę z 13 marca 2026 r. o zmianie ustawy – Prawo oświatowe oraz niektórych innych ustaw (nr druku sejmowego 2061);
>> ustawę z 13 marca 2026 r. o zmianie ustawy o obrocie z zagranicą towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym dla bezpieczeństwa państwa, a także dla utrzymania międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa oraz ustawy o wykonywaniu działalności gospodarczej w zakresie wytwarzania i obrotu materiałami wybuchowymi, bronią, amunicją oraz wyrobami i technologią o przeznaczeniu wojskowym lub policyjnym (nr druku sejmowego 2119);
>> ustawę z 13 marca 2026 r. o zmianie ustawy – Prawo energetyczne oraz niektórych innych ustaw (nr druku sejmowego 2150);
>> ustawę z 27 lutego 2026 r. o zmianie ustawy o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi oraz ustawy o obrocie instrumentami finansowymi (nr druku sejmowego 2163);
>> ustawę z 13 marca 2026 r. o zmianie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej (nr druku sejmowego 2160)
oraz
>> ustawę z 11 marca 2026 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw (nr druku sejmowego 2250);
>> ustawę z 27 lutego 2026 r. o zmianie ustawy o publicznym transporcie zbiorowym (nr druku sejmowego 2245).
Te dwie ostatnie Karol Nawrocki jednocześnie postanowił skierować do Trybunału Konstytucyjnego w trybie kontroli następczej.
Co dalej z małymi szkołami?
Dla oświaty i jej pracowników ważną informacją jest podpisanie nowelizacji prawa oświatowego. O tej ustawie pisaliśmy wielokrotnie w Głosie Nauczycielskim. Przygotowana przez MEN nowelizacja wprowadza wiele nowych rozwiązań, które mają pomóc w zachowaniu małych szkół zagrożonych likwidacją w obliczu niżu demograficznego.
Przede wszystkim ustawa pozwoli organowi prowadzącemu na przeznaczenie części pustoszejących budynków szkolnych na realizację innych zadań niż oświatowe (art. 86a). Zatem w szkole samorząd będzie mógł umieścić m.in. żłobek, klub seniora, ośrodek zdrowia, dom kultury, czy placówkę realizującą zadania z zakresu kultury fizycznej i turystyki lub zajmującą się „wdrażaniem programów pobudzania aktywności obywatelskiej”. Warunek będzie taki, że „realizacja tych zadań nie wpłynie niekorzystnie na warunki działania szkoły lub placówki, w tym bezpieczne i higieniczne warunki nauki, wychowania i opieki”.
Opinię w tej sprawie będzie wydawać kurator oświaty, którego obowiązkiem będzie sprawdzenie, czy „dokwaterowanie” do budynku szkolnego instytucji realizujących inne zadania nie pogorszy warunków nauki, wychowania i opieki. Bez pozytywnej opinii kuratora, zmiany, o których mowa wyżej, nie będę mogły być wprowadzone. Natomiast samorząd będzie mógł negatywną opinię kuratora zaskarżyć do sądu administracyjnego (z powodu niezgodności z prawem).
Oprócz tego znowelizowane przepisy umożliwią obniżanie kosztów utrzymania szkół poprzez tworzenie np. zespołów szkół podstawowych lub poprzez przekształcanie podstawówek w szkoły filialne. W przypadkach uzasadnionych trudnymi warunkami demograficznymi lub geograficznymi będzie możliwe tworzenie szkół podstawowych obejmujących strukturą organizacyjną klasy I-III, klasy I-IV albo klasy IV-VIII oraz szkół podstawowych filialnych obejmujących strukturą organizacyjną klasy I-III lub I-IV. Jednej szkole podstawowej będzie można podporządkować kilka szkół filialnych (obecnie najczęściej szkole macierzystej podporządkowana jest tylko jedna szkoła filialna, rzadziej dwie lub trzy).
MEN na szczęście wycofało się z propozycji, która była lansowana jeszcze na etapie prac w rzędzie, aby dopuścić możliwość, że w gminie nie ma ani jednej (!) publicznej samorządowej szkoły podstawowej.
Nowe przepisy to także „odciążenie” kuratorów oświaty, nieco mniej będzie przypadków, w których do podjęcia przez samorząd decyzji ws. zmian w gminnej oświacie, wymagana jest opinia kuratora, albo pozytywna opinia kuratora.
Kolejna zmiana to „uspołecznienie” procesu likwidacji szkoły – w zmienionych przepisach określono precyzyjnie jak mają wyglądać konsultacje społeczne w przypadku zamiaru likwidacji szkoły.
Jak uratować małe szkoły? Janusz Brzozowski, łódzki kurator oświaty: Nowelizacja daje nowe narzędzia
Nowelizacja w zasadzie spotykała się z przychylnymi komentarzami z takim zastrzeżeniem, ze być może samorządom zbyt łatwo będzie podejmować niektóre decyzje dotyczące cięć w oświacie. Jednak Janusz Brzozowski, łódzki kurator oświaty, zapewniał w wywiadzie dla Głosu Nauczycielskiego, że kuratorzy oświaty otrzymają więcej narzędzi do tego, by ratować szkoły przed nieuzasadnioną likwidacją.
Prezydent Karol Nawrocki swoją decyzję o podpisaniu ustawy uzasadnił tym, że nowe przepisy wzmocnią głos rodziców w procedurze zmian w strukturach szkół.
– Umożliwi ona rozszerzenie procesu konsultacyjnego i wzmocni głos rodziców w procedurze zmian w strukturach szkół. W tym wprowadza sześciomiesięczny okres informowania o planowanych zmianach, takich jak likwidacja szkoły. To bardzo ważny element tej ustawy. Gdybym jej nie podpisał to mogłoby dojść do powszechnego likwidowania szkół i politycznego przerzucania się za to odpowiedzialnością między rządem a samorządem. Teraz sytuacja będzie jasna — te zmiany przenoszą cały zakres decyzji w sprawie szkół na władze lokalne. Tu chcę zaznaczyć, że szeroko konsultowałem decyzję w tej sprawie z samorządowcami, jak i związkami zawodowymi. Zarówno Związek Gmin Wiejskich, jak i oświatowa „Solidarność” poparły podpis pod tą ustawą – powiedział prezydent.
Edukacja to nie są tabelki. Ilona Kielańska: Tylko presja społeczna może uratować szkołę
Koniec ze śmieciówkami? Nowe uprawnienia dla PIP
Ustawą, na którą czekali pracownicy, jest przygotowana przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej nowelizacja ustawy o PIP. mam ona pomóc w walce z patologiami na rynku pracy – wymuszonymi umowami śmieciowymi czy samozatrudnieniem w sytuacji, kiedy powinna być stosowana umowa o pracę.
Zgodnie z nowelizacją inspektor inspekcji pracy będzie mógł wydać decyzje o przekształceniu umowy zlecenie, umowy o dzieło lub umowy B2B (samozatrudnienie) w umowę o pracę. Oczywiście nie arbitralnie, lecz na podstawie określonych przesłanek, i po przejściu wieloetapowej procedury. Od decyzji inspektora będzie przysługiwało odwołanie do sądu pracy. Akurat oświaty dotyczy to w znikomym stopniu (może bardziej oświaty niepublicznej), ponieważ w szkołach i placówkach samorządowych oraz resortowych regułą jest stosowanie umów o pracę, a w przypadku nauczycieli – umów o pracę lub mianowania.
– Cały czas mam poważne wątpliwości co do części przepisów — zwłaszcza tych, które przyznają bardzo szerokie uprawnienia Państwowej Inspekcji Pracy wobec przedsiębiorców. Państwo musi być silne — ale nie może być nadmierne w ingerencji – oświadczył prezydent, odnosząc się do wspomnianej nowelizacji.
Karol Nawrocki podkreślił, że ustawa ma jednocześnie wiele zalet – umożliwia uruchomienie środków z Krajowego Planu Odbudowy, uderza w patologie rynku pracy, a także w praktyki, które wszyscy znamy: wymuszane umowy śmieciowe, fikcyjne samozatrudnienie, brak stabilności, wobec których państwo nie może być obojętne. – Praca to nie tylko pieniądze to również godność. To stabilność. To fundament decyzji o założeniu rodziny – kontynuował.
(DK, GN)
Źródło: Prezydent.pl, https://www.prezydent.pl/aktualnosci/wydarzenia/prezydent-podpisal-7-ustaw-dwie-skierowal-do-trybunalu-konstytucyjnego,118082
Fot. Istock