Ustawa z dnia 11 marca 2026 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw została opublikowana w Dzienniku Ustaw (poz. 473) z datą 7 kwietnia. Nowelizacja niesie ze sobą ważne zmiany dla pracowników. PIP zyska przede wszystkim nowe narzędzia do walki ze śmieciowym zatrudnieniem. Przypomnijmy, że nowe przepisy przyznają inspekcji uprawnienia do przekształcania umów cywilnoprawnych w umowy o pracę. To jeden z kluczowych warunków odblokowania środków z Krajowego Planu Odbudowy, a termin wdrożenia unijnych regulacji upływa 30 czerwca.
Jak przypomina ministerstwo rodziny, pracy i polityki społecznej celem ustawy jest przede wszystkim walka z wypychaniem pracowników na pozorne umowy cywilnoprawne i tym samym pozbawianie ich należnych im praw pracowniczych. Ustawa nie zmienia Kodeksu Pracy, lecz wprowadza narzędzia do skutecznego egzekwowania obowiązującego już prawa.
Reforma ma też chronić uczciwych przedsiębiorców przed nieuczciwą konkurencją, która przez lata budowała swoją przewagę kosztem pracowników.
– To przede wszystkim dobra wiadomość dla milionów polskich pracowników – dla tych, którzy czekają na to, aż państwo w końcu stanie po ich stronie. Na to, aż państwo uchroni ich przed krzywdą, jaką jest wypychanie ich na śmieciowe zatrudnienie, na samozatrudnienie, na fikcyjne samozatrudnienie. To dobry sygnał, że państwo staje po stronie pracownika – komentowała szefowa MRPIPS Agnieszka Dziemianowicz-Bąk.
Decyzja przekształcająca nieprawidłowo zawarte umowy
Najważniejszym założeniem ustawy jest nadanie okręgowym inspektorom pracy uprawnień do wydawania decyzji przekształcających nieprawidłowo zawartą umowę, np. umowę zlecenia w umowę o pracę. Nie będzie to jednak jednoosobowa decyzja inspektora, lecz odpowiednio zaprojektowany, wieloetapowy proces chroniący wszystkie strony.
‼️Prezydent RP @NawrockiKn podpisał ustawę o reformie PIP. "Damy z siebie wszystko, by wzmocniona Inspekcja spełniła pokładane w niej zaufanie społeczne. To dla nas ogromne wyzwanie – mówi Główny Inspektor Pracy Marcin Stanecki. Więcej na👉 https://t.co/BPyjuQK4oI pic.twitter.com/5MI6L2Kzz2
— Główny Inspektorat Pracy (@pipgip) April 2, 2026
W przypadku wykrycia nieprawidłowości, w pierwszej kolejności PIP wydawać będzie polecenia usunięcia naruszeń. Dopiero w przypadku, kiedy nie zostanie ono wykonane, inspektor PIP będzie mógł złożyć wniosek do Okręgowego Inspektora Pracy o wydanie decyzji przekształcającej nieprawidłowo zawartą umowę w umowę o pracę.
Zarówno pracodawca, jak i pracownik będą mogli odwołać się od tej decyzji do sądu pracy, co wstrzyma jej wykonanie do momentu wydania orzeczenia.
Połowa Polaków popiera przyznanie inspektorom @pipgip prawa do zamiany umów cywilnoprawnych na umowy o pracę w uzasadnionych przypadkach.Druga połowa jest przeciwko (27%) lub nie ma zdania na ten temat (23%)
📙Polacy o reformie Państwowej Inspekcji Pracy⤵️https://t.co/nGyM3KqRhK pic.twitter.com/HfaQnnCUl7— CBOS (@CBOS_Info) March 23, 2026
Co ważne, na czas trwania postępowania sądowego przewidziano możliwość udzielenia zabezpieczenia roszczenia. W okresie objętym zabezpieczeniem umowa między stronami może zostać zmieniona, wypowiedziana lub rozwiązana wyłącznie na zasadach prawa pracy. Oznacza to, że do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia sporu osoba objęta zabezpieczeniem nie może zostać pozbawiona ochrony tylko dlatego, że formalnie zawarła umowę cywilnoprawną. W razie wypowiedzenia lub rozwiązania umowy przysługują jej środki ochrony sądowej przewidziane w prawie pracy.
Co jeszcze?
Ustawa wprowadza także rozwiązania takie jak:
>> wprowadzenie procedury interpretacji indywidualnej – pracodawca będzie mógł wystąpić do PIP z wnioskiem o sprawdzenie czy sposób, w jaki zatrudnia swoich pracowników jest zgodny z prawem, a jeżeli nie – jak doprowadzić je do stanu zgodnego z prawem;
>> umożliwienie wymiany danych pomiędzy PIP, Zakładem Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) i Krajową Administracją Skarbową (KAS) aby usprawnić kontrole;
>> wprowadzenie możliwości przeprowadzania przez PIP zdalnych kontroli;
>> wprowadzenie obowiązku sporządzania przez PIP rocznych i wieloletnich planów działań dla kontroli celowych na podstawie analizy ryzyka;
>> co najmniej dwukrotne zwiększenie maksymalnej wysokości grzywny, jaką PIP może nałożyć w postępowaniu mandatowym.
📊 Z raportu Głównego Urzędu Statystycznego wynika, że aż 1,5 mln osób w Polsce pracuje wyłącznie na podstawie umów zlecenia i pokrewnych. To o 3,5% więcej niż jeszcze w czerwcu 2025 r. i o 5,4% więcej niż w 2024 r. pic.twitter.com/qsEssGcMoM
— OPZZ (@OPZZcentrala) March 23, 2026
Przypomnijmy, że 2 kwietnia nowelizację podpisała prezydent Karol Nawrocki. Jednocześnie jednak – pomimo podpisania ustawy –prezydent zastrzegł, że w trybie kontroli następczej, skierował ją do Trybunału Konstytucyjnego. Nie ma to jednak wpływu na obowiązywanie ustawy.
Ustawa wchodzi w życie po upływie 3 miesięcy od dnia ogłoszenia (z wyjątkiem art. 1 pkt 6 lit. b i pkt 17, art. 9–12 oraz art. 17, które wchodzą w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia).
Już za trzy miesiące będą więc mogły ruszyć kontrole tzw śmieciówek.
– Proszę jednak pamiętać, że całkowicie zmieni się sposób typowania podmiotów do kontroli. Wesprze nas w tym algorytm, który całkowicie obiektywnie, na podstawie analizy danych Inspekcji Pracy, ZUS i KAS, pomoże nam wskazać podmioty, do których powinniśmy pójść w pierwszej kolejności. Sam jestem bardzo ciekaw efektów wdrożenia tej zmiany. To będzie dla nas absolutna nowość, którą trzeba będzie przetestować, czy działa prawidłowo – podkreśla Marcin Stanecki, Główny Inspektor Pracy w rozmowie z Business Insiderem.
Ustawa znajduje się tutaj
(GN)
Fot: PiP