Zmiany usprawniające i przyspieszające postępowania wyjaśniające i dyscyplinarne oraz zapewniające wyższy poziom profesjonalizmu i rzetelności tych postępowań, wprowadzenie mediacji, wzmocnienie prawa nauczycieli do obrony, zmiany w katalogu kar dyscyplinarnych (np. wprowadzenie kary upomnienia); wprowadzenie obowiązku wysłuchania nauczyciela albo dyrektora szkoły przed podjęciem decyzji o zawieszeniu w pełnieniu obowiązków – to tylko niektóre z propozycji, które znalazły się w ministerialnym projekcie ustawy o zmianie ustawy – Karta Nauczyciela (UD410).
Założenia projektu ustawy o zmianie ustawy – Karta Nauczyciela (UD410), dotyczącego postępowań wyjaśniających i dyscyplinarnych prowadzonych wobec nauczycieli, opublikowano w wykazie prac legislacyjnych rządu. Za nowelizację odpowiada wiceminister edukacji Henryk Kiepura.
Planowany termin przyjęcia projektu przez rząd to IV kwartał 2026 r. Nie ma więc szans, aby zmiany weszły w życie wraz z nowym rokiem szkolnym, mogą jednak zacząć obowiązywać od 1 stycznia 2027 r.
„Celem projektu ustawy o zmianie ustawy – Karta Nauczyciela jest usprawnienie, w tym przyspieszenie, postępowań wyjaśniających oraz postępowań dyscyplinarnych prowadzonych wobec nauczycieli, zwiększenie ich przejrzystości i przewidywalności, a także zapewnienie wyższego poziomu profesjonalizmu i rzetelności tych postępowań. Jednocześnie celem tego projektu jest zapewnienie nauczycielom większej ochrony przed nadmierną opresyjnością systemu dyscyplinarnego oraz wzmocnienie gwarancji procesowych, w tym prawa nauczycieli do obrony, a także wzmocnienie i ochrona praw i dobra dziecka” – napisano m.in. w uzasadnieniu projektu.
ZNP zgłosił listę postulatów
Ponadto – jak wskazano – zachodzi potrzeba doprecyzowania i uporządkowania niektórych przepisów rozdziału 10 Odpowiedzialność dyscyplinarna ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2026 r. poz. 515), zwanej dalej „ustawą – Karta Nauczyciela”, w celu wyeliminowania wątpliwości interpretacyjnych oraz przypadków niewłaściwego stosowania przepisów.
MEN przyznaje, że istotna część rozwiązań została wypracowana podczas prac „grupy roboczej do spraw odpowiedzialności dyscyplinarnej nauczycieli, działającej w ramach Zespołu do spraw pragmatyki zawodowej nauczycieli” powołanego z inicjatywy ZNP.
W skład tego zespołu (i tej konkretnej grupy roboczej) wchodzą przedstawiciele strony rządowej, związków zawodowych zrzeszających nauczycieli oraz ogólnopolskich organizacji jednostek samorządu terytorialnego.
„Na prośbę związków zawodowych do prac tej Grupy zostali zaproszeni również przewodniczący komisji dyscyplinarnych pierwszych instancji oraz odwoławczych komisji dyscyplinarnych. Zarówno członkowie Grupy, jak i przewodniczący tych komisji, zgłosili wiele postulatów zmian w zakresie odpowiedzialności dyscyplinarnej nauczycieli. Część z tych postulatów, które w opinii Ministra Edukacji przyczynią się do realizacji opisanego powyżej celu nowelizacji ustawy – Karta Nauczyciela, została uwzględniona w projekcie ustawy” – wskazuje MEN.
Przypomnijmy, że Związek Nauczycielstwa Polskiego już ponad rok temu przygotował i ogłosił listę postulatów w sprawie zmian w procedurze postępowań dyscyplinarnych. Wspólne stanowisko w tej sprawie wydały zresztą wszystkie zawiązki zawodowe nauczycieli uczestniczące w pracach zespołu ds. pragmatyki.
Chodziło m.in. o wzmocnienie i respektowanie prawa nauczycieli do obrony, likwidację przewlekłości postępowań (które często trwają latami, a nauczyciele są w tym czasie zawieszeni w pełnieniu obowiązków), a także o większą profesjonalizację pracy rzeczników i komisji dyscyplinarnych. Wiele tych postulatów zmaterializowało się w projekcie nowelizacji.
Dodajmy, że chociażby głośny casus nauczycielki z Kielna pokazał, że przepisy dotyczące odpowiedzialności dyscyplinarnej stosowane wobec nauczycieli wymagają pilnych zmian.
Co znajduje się w projekcie?
W projekcie nowelizacji MEN proponuje wprowadzenie wielu zmian w ustawie – Karta Nauczyciela. Podzielono je na cztery bloki.
>> Zmiany usprawniające i przyspieszające postępowania wyjaśniające i dyscyplinarne prowadzone wobec nauczycieli oraz zapewniające wyższy poziom profesjonalizmu i rzetelności tych postępowań
Chodzi np. o wskazanie elementów, które powinno zawierać zawiadomienie dyrektora szkoły, organu prowadzącego szkołę oraz organu sprawującego nadzór pedagogiczny, o podejrzeniu popełnienia przez nauczyciela lub dyrektora szkoły czynu „naruszającego prawa i dobro dziecka” – niestety samej wykładni pojęcia „prawo i dobro dziecka” nie doprecyzowano.
Przypomnijmy, że w opinii przekazanej do MEN – ZNP wskazywał m.in. że należy zdefiniować „dobro dziecka” i wyraźnie odróżnić je od praw ucznia.
Projekt wprowadza też możliwość zawieszenia postępowania wyjaśniającego, w przypadku gdy o ten sam czyn wszczęto wobec nauczyciela postępowanie karne albo postępowanie w sprawach o wykroczenia, na czas trwania tych postępowań.
Zakłada też konieczność wskazania w przepisach, że w przypadku gdy rzecznik dyscyplinarny wnosi o orzeczenie kary dyscyplinarnej, o której mowa w art. 76 ust. 1 pkt 4 ustawy – Karta Nauczyciela, tj. wydalenia z zawodu nauczyciela, a obwiniony nie ma obrońcy z urzędu, wyznaczenie obrońcy z urzędu należy do przewodniczącego komisji dyscyplinarnej, a nie przewodniczącego składu orzekającego.
Nowelizacja reguluje możliwość łączenia spraw na potrzeby sprawnego prowadzenia postępowania dyscyplinarnego, jeżeli sprawa dotyczy kilku nauczycieli i tego samego zdarzenia, co wpłynie m.in. na ograniczenie powielania czynności dowodowych, np. przesłuchań tych samych świadków czy analizy tych samych dokumentów.
Wprowadza też katalog rozwiązań ograniczających zjawisko przewlekłości postępowań dyscyplinarnych prowadzonych wobec nauczycieli.
Inną zmianą jest wprowadzenie wymagania niezbędnego do pełnienia funkcji rzecznika dyscyplinarnego – rzecznik dyscyplinarny będzie musiał legitymować się wykształceniem prawniczym. To także jeden z postulatów ZNP.
Wymóg ten nie będzie dotyczył zastępców rzecznika dyscyplinarnego. Nie będzie również dotyczył rzeczników dyscyplinarnych powołanych przed dniem wejścia w życie ustawy – rzecznicy niespełniający tego wymogu będą mogli pełnić swoją funkcję, z tym że nie dłużej niż do czasu zakończenia kadencji komisji dyscyplinarnej, przy której zostali powołani;
MEN planuje też wprowadzenie wynagrodzenia dla wszystkich członków składu orzekającego (obecnie takie wynagrodzenie otrzymuje tylko przewodniczący składu orzekającego) za rozpoznanie sprawy zakończonej wydaniem orzeczenia lub postanowienia.
>> Zmiany zmniejszające opresyjność systemu odpowiedzialności dyscyplinarnej nauczycieli i zapewniające proporcjonalność reakcji na naruszenia oraz wzmacniające gwarancje procesowe i prawo do obrony nauczycieli w postępowaniach wyjaśniających oraz dyscyplinarnych.
Chodzi np. o uregulowanie kwestii związanych z możliwością skierowania przez dyrektora szkoły spraw do mediacji, co ułatwi rozwiązywanie konfliktów w środowisku szkolnym, odbudowę relacji oraz ograniczy eskalację sporów.
Zgodnie z przygotowywanym projektem do mediacji kierowane byłyby wyłącznie sprawy, których charakter na to pozwala, tj. w których są osoby pokrzywdzone deliktem dyscyplinarnym nauczyciela, z wyłączeniem spraw będących jednocześnie przestępstwem. Dyrektor szkoły w przypadku popełnienia przez nauczyciela czynu naruszającego prawa i dobro dziecka nadal będzie zobowiązany do zawiadomienia o tym rzecznika dyscyplinarnego. Ma też poinformować o skierowaniu sprawy do mediacji, a następnie o wyniku tej mediacji. Mediacja będzie dobrowolna, a czas jej trwania nie będzie dłuższy niż 30 dni.
Projekt zakłada także wprowadzenie dodatkowej przesłanki umorzenia postępowania wyjaśniającego oraz umorzenia postępowania dyscyplinarnego, jeżeli nauczyciel popełnił czyn, który w nieznacznym stopniu uchybia godności zawodu nauczyciela lub obowiązkom, o których mowa w art. 6 ustawy – Karta Nauczyciela;
MEN proponuje zmiany w katalogu kar dyscyplinarnych – to wprowadzenie kary upomnienia, zastąpienie kary nagany z ostrzeżeniem karą nagany oraz modyfikacja kary zwolnienia z pracy z zakazem przyjmowania ukaranego do pracy w zawodzie nauczyciela w okresie 3 lat od ukarania polegająca na wprowadzeniu możliwości miarkowania okresu zakazu przyjmowania ukaranego do pracy w zawodzie nauczyciela w okresie od 6 miesięcy do 3 lat, z zastrzeżeniem, że kara ta wymierzana jest w latach i miesiącach.
Nowelizacja wprowadza też obowiązek zawieszenia postępowania dyscyplinarnego, w przypadku gdy o ten sam czyn wszczęto wobec obwinionego postępowanie karne albo postępowanie w sprawach o wykroczenia, na czas trwania postępowania karnego albo postępowania w sprawach o wykroczenia, co doprowadzi do ujednolicenia ustaleń faktycznych, ograniczy ryzyko wydania sprzecznych rozstrzygnięć, a także wpłynie na zwiększenie ochrony praw nauczyciela, bowiem zmniejszy ryzyko naruszenia zasady domniemania niewinności;
MEN proponuje także wprowadzenie obowiązku wysłuchania nauczyciela albo dyrektora szkoły przed podjęciem decyzji o zawieszeniu w pełnieniu obowiązków w szkole przez uprawniony do tego organ; zmiana ta wzmocni prawo do obrony, bowiem nauczyciel albo dyrektor szkoły będzie miał możliwość przedstawienia swojego stanowiska, wyjaśnienia okoliczności zdarzenia czy wskazania dowodów, jeszcze przed zastosowaniem dotkliwego środka jakim jest zawieszenie w pełnieniu obowiązków w szkol
Projektowane przepisy umożliwiają nauczycielom, którym w okresie zawieszenia w pełnieniu obowiązków w szkole zostało zmniejszone wynagrodzenie zasadnicze, odwołania się nie tylko od decyzji w zakresie zawieszenia w pełnieniu obowiązków, ale również w zakresie zmniejszenia tego wynagrodzenia.
Proponuje się, aby o zasadności zmniejszenia tego wynagrodzenia, biorąc pod uwagę stan rodzinny nauczyciela, rozstrzygała komisja dyscyplinarna pierwszej instancji w ramach rozpatrywania odwołania od decyzji o zawieszeniu nauczyciela w pełnieniu obowiązków w szkole, a w drugiej instancji odwoławcza komisja dyscyplinarna.
Nowe przepisy umożliwiają też złożenie przez nauczyciela, którego dotyczy postępowanie wyjaśniające, lub obwinionego, wniosku o dobrowolne poddanie się karze, bez przeprowadzania postępowania dowodowego w postępowaniu dyscyplinarnym
>> Zmiany wzmacniające ochronę praw i dobra dziecka.
Chodzi np. o wprowadzenie obowiązku zawiadamiania przez organy sprawujące nadzór pedagogiczny rzeczników dyscyplinarnych o podejrzeniu popełnienia przez nauczyciela lub dyrektora szkoły czynu naruszającego prawa i dobro dziecka, jeżeli taką informację organ uzyska w toku sprawowania nadzoru pedagogicznego, na wzór tożsamego obowiązku dyrektora szkoły oraz organu prowadzącego szkołę, uregulowanego w art. 75 ust. 2a ustawy – Karta Nauczyciela. Postulat ten został zgłoszony przez Rzeczniczkę Praw Dziecka.
W przepisach ma być wskazane, że przy przesłuchaniu świadka, który w chwili przesłuchania ukończył 18. rok życia, nie może być obecny odpowiednio nauczyciel, którego dotyczy postępowanie wyjaśniające, lub obwiniony, jeżeli świadek ten nadal jest uczniem szkoły, w której zatrudniony jest nauczyciel, którego dotyczy postępowanie wyjaśniające, lub obwiniony.
„Zmiana ma na celu wzmocnienie ochrony ucznia jako świadka oraz zwiększenie wiarygodności jego zeznań, a także zapewnienie swobody wypowiedzi i autentyczności w składaniu przez niego zeznań, bez skrępowania czy strachu przed konsekwencjami ze strony nauczyciela, którego dotyczy postępowanie wyjaśniające, lub obwinionego” – podano.
>> Zmiany o charakterze doprecyzowującym, wpływające na wyeliminowanie wątpliwości interpretacyjnych i przypadków niewłaściwego stosowania przepisów w zakresie odpowiedzialności dyscyplinarnej nauczycieli.
W tym ostatnim przypadku chodzi np. o doprecyzowanie kwestii zwrotu wynagrodzenia nauczycielowi lub dyrektorowi szkoły za okres zawieszenia, w przypadku gdy postępowanie karne lub postępowanie dyscyplinarne zakończy się umorzeniem z braku dowodów winy albo wydaniem wyroku lub orzeczenia uniewinniającego. Zwrot ten będzie obejmował nie tylko wstrzymaną wypłatę części wynagrodzenia zasadniczego, ale również dodatków do wynagrodzenia oraz wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe;
Nowe przepisy doprecyzowują także, że zarówno w postępowaniu wyjaśniającym nauczyciel, którego dotyczy to postępowanie, jak i obwiniony w postępowaniu dyscyplinarnym, mogą mieć nie więcej niż dwóch obrońców z wyboru.
Chodzi także o doprecyzowanie przepisów w zakresie składania zażaleń na postanowienia wydawane w ramach postępowania wyjaśniającego oraz postępowania dyscyplinarnego, w tym art. 85 ust. 5 i art. 85f ust. 2 ustawy – Karta Nauczyciela, polegające na wskazaniu organu, za pośrednictwem którego jest składane zażalenie, a także art. 85b ust. 2 ustawy – Karta Nauczyciela, polegające na wskazaniu organu, za pośrednictwem którego jest składane zażalenie na postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania dyscyplinarnego; prawo do złożenia tego zażalenia przyznaje się również rzecznikowi dyscyplinarnemu;
Projekt doprecyzowuje także przepisy dotyczące udostępniania akt postępowania dyscyplinarnego oraz przepisów dotyczących zawieszenia w pełnieniu obowiązków przez nauczyciela.
Projekt znajduje się tutaj
W Głosie Nauczycielskim nr 18-19/6-13 maja 2026 pisaliśmy obszernie co należy zmienić w dyscyplinarkach i szczegółowo omawialiśmy opinię ZNP w tej sprawie.
(GN)