W niedzielę 23 sierpnia będziemy obchodzić Europejski Dzień Pamięci Ofiar Reżimów Totalitarnych, ustanowiony przez Parlament Europejski w 2008 roku. Tego dnia, 86 lat temu, podpisano pakt Ribbentrop-Mołotow – porozumienie między nazistowskimi Niemcami i Związkiem Sowieckim, które utorowało drogę do wybuchu II wojny światowej, a w jej następstwie: obozów koncentracyjnych, gułagów, Holokaustu, długich lat zimnej wojny i dla wielu dalszego zniewolenia.
23 sierpnia jest Europejskim Dniem Pamięci Ofiar Reżimów Totalitarnych. Data została wybrana nieprzypadkowo – tego dnia w 1939 roku nazistowskie Niemcy i Związek Sowiecki podpisały pakt Ribbentrop-Mołotow, którego tajny protokół przewidywał podział Europy Środkowej na strefy wpływów. Kilka dni później, 1 września, Niemcy zaatakowały Polskę. 17 września od wschodu wkroczyła Armia Czerwona.
Europejska Sieć Pamięć i Solidarność (ESPS) po raz trzynasty inauguruje kampanię „Pamiętaj. 23 sierpnia” – międzynarodową inicjatywę społeczno-edukacyjną poświęconą zachowaniu pamięci o ludziach, których życie zostało naznaczone przez nazizm i komunizm, a także refleksji nad długofalowymi skutkami totalitaryzmów dla współczesnej Europy.
Tegoroczna edycja kampanii koncentruje się wokół niezwykłej historii dr Stefanii Perzanowskiej – lekarki, żołnierki Armii Krajowej i więźniarki niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego na Majdanku. W styczniu 1943 roku, dysponując zaledwie szczątkowym wyposażeniem, niemal bez lekarstw i w skrajnie nieludzkich warunkach sanitarnych, zorganizowała i prowadziła szpital dla więźniarek, ratując życie setkom kobiet i pozostając wierną lekarskiemu etosowi.
To jednak nie tylko historia niezwykłej lekarki, lecz także opowieść o rodzinie zniszczonej przez oba totalitaryzmy. Podczas gdy Stefania Perzanowska walczyła o życie współwięźniarek na Majdanku, nie wiedziała, że jej mąż, dr Zygmunt Perzanowski, został już zamordowany w sowieckiej niewoli jako jedna z ofiar zbrodni katyńskiej. Losy małżeństwa Perzanowskich pokazują, jak konsekwencje paktu Ribbentrop–Mołotow dotykały tych samych rodzin – często jednocześnie, choć z dwóch różnych stron.
Bohaterami poprzednich edycji kampanii byli m.in. Emílie Machálková, Johann Trollmann, Władysław Bartoszewski, Kazimierz Moczarski, Milada Horáková, Jaan Kross, Doina Cornea, Borys Romanczenko, Juliana Zarchi, Mala Zimetbaum i Edek Galiński oraz Péter Mansfeld.
📚 Teachers! This Sunday marks the 87th anniversary of the Molotov–Ribbentrop Pact. Explore our infographic and lesson: timeline, key figures, and consequences for Poland, the Baltic States, and beyond.
🔗 https://t.co/cDfr43IoAm pic.twitter.com/rjkNNiCNgA— ENRS (@enrs_eu) August 18, 2026
Kampanii towarzyszy również międzynarodowa inicjatywa medialna zachęcająca do wspólnego upamiętnienia 23 sierpnia. Jak co roku muzea i miejsca pamięci w całej Europie rozdają przypinkę „Remember. August 23” – symbol pamięci o ofiarach nazizmu i komunizmu.
ESPS zachęca osoby prywatne, instytucje kultury, dziennikarzy, edukatorów i partnerów kampanii do noszenia przypinki, udostępniania materiałów oraz włączania się do dyskusji o europejskiej pamięci historycznej.
Tegoroczną kampanię organizuje Europejska Sieć Pamięć i Solidarność (ESPS) we współpracy z Państwowym Muzeum na Majdanku, Warszawskim Uniwersytetem Medycznym oraz Miastem Wilno.
Więcej informacji o kampanii tutaj
(GN)