Kobiety pracujące w sektorze szkolnictwa wyższego i nauki częściej niż naukowcy deklarowały objawy związane z wyczerpaniem i dystresem psychologicznym – wynika najnowszego raportu Ośrodka Przetwarzania Informacji (OPI). Podwyższone wskaźniki wypalenia zawodowego zaobserwowano także u osób sprawujących opiekę nad osobami zależnymi, pracowników badawczo-dydaktycznych oraz przedstawicieli nauk medycznych, nauk o zdrowiu oraz nauk rolniczych i weterynaryjnych.
Raport „Wypalenie zawodowe wśród osób pracujących w systemie szkolnictwa wyższego i nauki” dostępny jest na portalu RAD-on. Opracowały go ekspertki OPI na podstawie ogólnopolskiego badania przeprowadzonego w 2025 roku na zlecenie Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego (MNiSW).
Zgodnie z definicją Światowej Organizacji Zdrowia wypalenie zawodowe jest syndromem wynikającym z przewlekłego stresu w miejscu pracy, który nie został skutecznie opanowany. Objawia się przede wszystkim wyczerpaniem, dystansem psychicznym wobec pracy oraz poczuciem nieskuteczności.
– Wyniki badania pokazują pozorny paradoks. Z jednej strony 57 proc. respondentów deklaruje ogólne zadowolenie z pracy, a aż 67 proc. jest zadowolonych z harmonogramu pracy. Z drugiej strony za satysfakcją zawodową kryje się duże przeciążenie. Ponad połowa badanych jest niezadowolona z proporcji między pracą a życiem prywatnym. Aż 75 proc. regularnie pracuje w czasie wolnym, a 74 proc. odbiera służbowe telefony lub odpowiada na wiadomości poza godzinami pracy. Ponad połowa badanych przyznaje również, że często martwi się problemami zawodowymi po zakończeniu pracy – mówi Joanna Mirosław, badaczka OPI, jedna ze współautorek raportu.
Wyniki wskazują, że wielu pracownikom nauki trudno jest zachować wyraźną granicę między pracą zawodową a czasem prywatnym.
– Jednym z wniosków płynących z raportu jest skala przeciążenia obowiązkami administracyjnymi. Aż 83 proc. badanych uważa, że poświęca zbyt dużo czasu na zadania administracyjne, podczas gdy 63 proc. deklaruje niedobór czasu na prowadzenie badań, a 58 proc. na przygotowywanie publikacji naukowych. Ponad połowa respondentów odczuwa także przeciążenie obowiązkami dydaktycznymi – podkreśla Agata Roguz, badaczka OPI i współautorka raportu.
Osoby zaangażowane w działalność naukową uważają, że znaczną część czasu przeznaczają na działania, które nie są bezpośrednio związane z pracą badawczą. W licznych wypowiedziach uczestnicy badania wskazywali na rozbudowaną biurokrację, nadmierną sprawozdawczość oraz coraz bardziej skomplikowane procedury administracyjne jako jedne z głównych źródeł frustracji i stresu.
– Praca naukowa wymaga jednoczesnego prowadzenia badań, publikowania wyników, pozyskiwania grantów, realizacji zajęć dydaktycznych, wykonywania obowiązków administracyjnych oraz ciągłego rozwoju kompetencji. Niewiele osób z zewnątrz ma tego świadomość. Kumulacja tych zadań może prowadzić do przeciążenia i wzrostu poziomu stresu” – skomentowała wiceministra nauki Karolina Zioło-Pużuk.
💡 Wypalenie zawodowe w nauce było tematem 9. Sympozjum Naukowo-Praktycznego poświęconego dobrostanowi pracowników szkolnictwa wyższego i nauki.
📊 Raport @opi_pib wykazał, że głównymi problemami są trudności w zachowaniu równowagi między życiem zawodowym a prywatnym oraz… pic.twitter.com/KsvYdAm5RX
— Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego (@MNiSW_GOV__PL) September 7, 2026
Zdaniem Zioło-Pużuk wyniki badania pokazują, że ryzyko wypalenia zawodowego pracowników nauki wiąże się z organizacją pracy i funkcjonowaniem systemu.
– Oznacza to, że choć aktywność fizyczna, terapia, hobby czy nauka zarządzania czasem mogą pomagać w radzeniu sobie ze stresem. Same jednak nie rozwiążą problemu. Konieczne są działania instytucjonalne obejmujące ograniczenie biurokracji, zwiększenie wsparcia administracyjnego, elastyczne formy organizacji czasu pracy oraz zapewnienie pomocy psychologiczne – dodała.
Podkreśliła przy tym, że poprawa warunków pracy i dobrostanu psychicznego pracowników nauki nie jest wyłącznie kwestią indywidualnego komfortu. „To warunek utrzymania wysokiej jakości badań, kształcenia oraz rozwoju polskiej nauki – dodała wiceministra nauki i szkolnictwa wyższego.
Badanie obejmowało reprezentatywne badanie ankietowe CAWI na próbie 1160 osób pracujących w systemie szkolnictwa wyższego i nauki, 20 indywidualnych wywiadów pogłębionych z przedstawicielami kadry akademickiej, analizę krajowej i międzynarodowej literatury oraz istniejących rozwiązań wspierających dobrostan pracowników nauki.
Raport przygotowały: Joanna Mirosław, Agata Roguz, dr Marzena Feldy, Gabriela Hołdanowicz, Magdalena Walkowiak. Raport „Wypalenie zawodowe wśród osób pracujących w systemie szkolnictwa wyższego i nauki” dostępny jest tutaj
(GN)
OPI PIB opublikował najnowszy raport „Nauka w Polsce 2024”. 46 proc. badaczy stanowią kobiety