80 lat temu w budynku ZNP odbyły się procesy niemieckich zbrodniarzy wojennych – nazywane Polską Norymbergą. Związek Nauczycielstwa Polskiego, w którego historycznym budynku skazano m.in. Rudolfa Hosse, komendanta KL Auschwitz-Birkenau, zaprasza na uroczystość odsłonięcia tablicy poświęconej Najwyższemu Trybunałowi Narodowemu, który w latach 1946-48 osądzał zbrodniarzy wojennych oraz konferencję historyczną.
W sobotę, 3 października 2026 r. ZNP zaprasza na dwa wydarzenia w budynku ZNP na warszawskim Powiślu:
Odsłonięcie Tablicy Pamiątkowej przypominającej działalność Najwyższego Trybunału Narodowego przez Rafała Trzaskowskiego Prezydenta Warszawy odbędzie się o godz. godz. 9:30, Warszawa, przy ul. Wybrzeże Kościuszkowskie 35 (przy pomniku Ławki szkolnej)
W wydarzeniu wezmą udział m.in. minister edukacji Barbara Nowacka, Miguel Berger Ambasador Nadzwyczajny i Pełnomocnik Republiki Federalnej Niemiec w Rzeczypospolitej Polskiej oraz Sławomir Broniarz, prezes ZNP.
Konferencja historyczna „Wina, kara, polityka. Prawno-historyczne aspekty rozliczania zbrodni przeciwko ludzkości” odbędzie się z kolei w godz. 10:15 – 14:00 w sali teatralnej w budynku ZNP
Program konferencji:
10:15–10:45 Uroczyste rozpoczęcie konferencji, powitanie gości Sławomir Broniarz Prezes Związku Nauczycielstwa Polskiego
Wystąpienia Miguela Bergera, Ambasadora Nadzwyczajnego i Pełnomocnego Republiki Federalnej Niemiec w Rzeczypospolitej Polskiej
10:45–11:45 Panel I: Geneza i znaczenie procesów norymberskich. Fenomen Najwyższego Trybunału Narodowego
>> prof. Mirosław Wyrzykowski, Uniwersytet Warszawski – prowadzenie
>> prof. Witold Kulesza, Uniwersytet Łódzki
>> prof. Jarosław Kuisz, Uniwersytet Warszawski
12:00–13:00 Panel II: Aspekty historii prawa. Rozliczenia z przestępstwami przeciwko ludzkości
>> dr Katarzyna Kwiatkowska-Moskalewicz, Instytut Myśli Politycznej im. Gabriela Narutowicza – prowadzenie
>> prof. Marcin Zaremba
>> prof. Adam Bodnar, senator RP, Uniwersytet SWPS
>> Elżbieta Moczarska, Fundacja im. Kazimierza i Zofii Moczarskich
13:15–14:15 Panel III: W sieci algorytmów i pamięci. Jak media społecznościowe na nowo definiują dydaktykę historii
>> Helena Schulz, koordynatorka ds. demokracji, pokoju i konfliktów Education International (EI)
>> John MacGabhan, Prezydent ETUCE
>> Maike Finnern, przewodnicząca Gewerkschaft Erziehung und Wissenschaft (GEW)
>> Sławomir Broniarz, Prezes Związku Nauczycielstwa Polskiego
>> Dorota Obidniak, ZNP i ETUCE – prowadzenie
Na konferencję zaprasza ZNP we współpracy z Fundacją im. Friedricha Eberta.
Rys historyczny
W październiku mija 80. rocznica zakończenia pierwszego procesu norymberskiego. Proces norymberski otworzył nowy etap rozwoju prawa międzynarodowego i ukształtował współczesne standardy ochrony praw człowieka. Bez niego nie powstałby dzisiejszy Międzynarodowy Trybunał Karny w Hadze. Następstwem procesu norymberskiego było także powstanie po 1945 roku międzynarodowych i krajowych sądów rozliczających zbrodnie wojenne.
W Polsce powołany został Najwyższy Trybunał Narodowy (NTN), działający w latach 1946–1948, nazywany czasem polską Norymbergą. Dwa spośród siedmiu procesów przed NTN odbyły się w gmachu Związku Nauczycielstwa Polskiego. Były to procesy Ludwiga Fischera – gubernatora dystryktu warszawskiego i jego współpracowników oraz Rudolfa Hößa – komendanta obozu koncentracyjnego i zagłady KL Auschwitz-Birkenau.
„Chcemy przypomnieć te fakty i wspólnie zastanowić się nad kondycją międzynarodowych instytucji prawnoczłowieczych oraz skutecznością stworzonych w 1945 roku ram prawnych w dobie wyzwań ery cyfrowej niszczących demokrację, takich jak dezinformacja oraz powrót agresywnej polityki mocarstwowej” – czytamy m.in. na stronie ZNP.
„Naszymi przewodnikami w tej wspólnej refleksji będą wybitni prawnicy, historycy oraz edukatorzy. Inspiracją dla naszych działań była książka autorstwa Andrzeja Paczkowskiego i Pawła Machcewicza >>Wina, kara, polityka. Rozliczenia ze zbrodniami II wojny światowej”.<< Jednym z najważniejszych pytań, jakie możemy dziś postawić w debacie o edukacji, nie jest pytanie o podstawę programową, egzaminy czy organizację szkoły. Jest nim pytanie o to, kim jest nauczycielka lub nauczyciel i skąd czerpie wartości nadające sens swojej pracy. Odpowiedź prowadzi zarówno do historii, jak i do refleksji nad tożsamością zawodową” – wskazuje Związek.
Więcej informacji na stronie ZNP tutaj
(GN)
Fot: ZNP
Historia w murach zapisana. Powstanie Warszawskie z perspektywy ulicy Juliana Smulikowskiego