Rada do spraw dialogu ze związkami zawodowymi negatywnie zaopiniowała projekt zmiany przepisów dotyczących Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych w uczelniach publicznych. Projekt zakłada utrzymanie aż do 2036 roku odpisu na ZFŚS na poziomie kwoty z 2018 roku. W praktyce oznaczałoby to wieloletnie zamrożenie środków przeznaczonych m.in. na wypoczynek, zapomogi, wsparcie mieszkaniowe, kulturę i sport.
„Proponowana zmiana spowoduje utrzymanie tego stanu przez kolejne 10 lat, czyli wysokość odpisu na ZFŚS w uczelniach pozostawałaby zamrożona przez 18 lat (a w rzeczywistości przez 23 lata!, ponieważ w 2018 r. odpis był utrzymywany na poziomie 2013 r.). Przedstawiciele związków zawodowych stanowczo przeciwko temu protestują” – podkreślono m.in. w opinii Rady do spraw dialogu ze związkami zawodowymi do projektu ustawy o zmianie ustawy – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce.
Przypomnijmy, że w skład Rady wchodzą przedstawiciele ZNP, Forum Związków Zawodowych i NSZZ Solidarność. Przewodniczącym Rady ds. dialogu ze związkami zawodowymi jest Janusz Szczerba, prezes RSZWiN ZNP, którego wybrano w drodze głosowania. Zadaniem Rady jest m.in. opiniowanie nowych propozycji zmian do ustawy prawo o szkolnictwie wyższym i nauce.
„Proponowana zmiana art. 262 i przedłużenie zamrożenia odpisów na ZFŚS aż do 2036 roku na poziomie z 2018 roku jest rażąco szkodliwa dla pracowników i oznacza drastyczny, ukryty spadek realnej wartości pomocy socjalnej na uczelniach. Wprowadzenie tej zmiany doprowadzi do degradacji warunków bytowych pracowników akademickich z następujących kluczowych powodów” – podkreśliła Rada w swojej opinii i wymieniła następujące powody:
>> Skutki inflacji i spadek realnej wartości wsparcia. Kwoty odpisu z 2018 roku, przy obecnych cenach, utraciły niemal połowę swojej wartości nabywczej. Zamrożenie funduszu oznacza utratę realnych możliwości finansowania wczasów pod gruszą, zapomóg, działalności kulturalnej i pożyczek mieszkaniowych. Świadczenia socjalne stają się fikcją, nie spełniając swojej roli ustawowej.
>> Dyskryminacja pracowników uczelni publicznych. Pracownicy innych sektorów gospodarki korzystają z corocznie waloryzowanego odpisu podstawowego ZFŚS. Sektor akademicki, mimo wysokich wymagań kwalifikacyjnych, zostaje prawnie zepchnięty na pozycję pracowników drugiej kategorii. Regulacja ta pogłębia kryzys kadrowy i zniechęca młodych naukowców do podejmowania pracy na uczelniach.
>> Katastrofalny stan zdrowia psychicznego i kryzys wypalenia zawodowego. Praca w szkolnictwie wyższym wiąże się dziś z ogromną presją publikacyjną, biurokracją oraz permanentnym stresem. Skutkuje to masowym zjawiskiem wypalenia zawodowego oraz drastycznym spadkiem dobrostanu psychicznego pracowników. ZFŚS ma ustawowy obowiązek finansować działalność socjalną, która w obecnych realiach musi obejmować profilaktykę zdrowotną, wsparcie psychologiczne, dofinansowanie terapii oraz regenerację sił (kultura, sport, wypoczynek). Zamrożenie funduszu pozbawia uczelnie środków na ratowanie zdrowia psychicznego kadry. Przekłada się to bezpośrednio na wzrost absencji chorobowych i spadek jakości kształcenia.
Jak podkreślili przedstawiciele Rady Szkolnictwa Wyższego i Nauki ZNP, Forum Związków Zawodowych oraz NSZZ Solidarność realna wartość środków przeznaczonych na pomoc socjalną systematycznie spada wraz ze wzrostem cen. W większości uczelni odpis nadal pozostaje na poziomie z 2018 roku, a w niektórych jest nawet niższy.
„Ograniczanie realnej wartości ZFŚS uderza w pracowników i ich rodziny – szczególnie w sytuacji rosnących kosztów życia, presji zawodowej i problemów z pozyskiwaniem oraz utrzymaniem kadry w szkolnictwie wyższym” – podkreślono.
Rada do spraw dialogu ze związkami zawodowymi przedstawiła jednocześnie konkretną propozycję kompromisu. Rada proponuje, aby:
>> w 2027 r. punktem odniesienia była kwota odpisu z 2025 r., przy zagwarantowaniu, że nie może być ona niższa niż odpis wynikający z ustawy;
>> rektorzy, w obligatoryjnym porozumieniu ze związkami zawodowymi, ustalili ścieżkę corocznego zwiększania odpisu;
>> od 2028 r. odpis był systematycznie zwiększany;
>> w 2033 roku osiągnął poziom 6,5% planowanych rocznych wynagrodzeń osobowych uczelni.
„Jednocześnie wskazujemy na konieczność zapewnienia odpowiedniego finansowania całego systemu szkolnictwa wyższego i nauki poprzez mechanizm corocznego wzrostu nakładów. Jesteśmy zdeterminowani, aby nasza propozycja stała się przedmiotem rzeczywistych uzgodnień ze stroną rządową” – wskazano.
„Rozumiemy sytuację finansową uczelni i dlatego przedstawiamy rozwiązanie rozłożone w czasie. Nie możemy jednak zaakceptować sytuacji, w której odpowiedzią na problemy finansowe szkolnictwa wyższego będzie dalsze ograniczanie realnej wartości świadczeń przysługujących pracownikom. Potrzebujemy dialogu, który prowadzi do konkretnych rozwiązań. I o takie rozwiązanie będziemy konsekwentnie zabiegać” – napisali przedstawiciele największych związków zawodowych.
Warto przypomnieć, że głównym celem Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych (ZFŚŚ) jest finansowanie działalności socjalnej, w tym poprawa warunków życiowych i bytowych oraz zaspokajanie potrzeb kulturalnych pracowników i ich rodzin oraz byłych pracowników – emerytów.
Główne rodzaje dofinansowania pracowników i emerytów uczelni, to:
>> Wypoczynek: Dofinansowanie do wczasów, kolonii, obozów i zimowisk dla dzieci.
>> Pomoc materialna: Finansowanie zapomóg pieniężnych i zasiłków losowych, paczek żywnościowych lub świątecznych.
>> Cele mieszkaniowe: Udzielanie pożyczek na remont lub zakup mieszkania.
>> Kultura i sport: Dofinansowanie biletów do kina, teatru oraz karnetów na basen czy siłownię.
Przy bardzo niskich wynagrodzeniach pracowników szkolnictwa wyższego w stosunku do średnich wynagrodzeń w gospodarce fundusz ten stanowi dodatkowe wsparcie finansowe, co jest dodatkową motywacją do podejmowania pracy na uczelniach.
Jak przypomniano w opinii w latach 2017-2018 przedstawiciele związków zawodowych, uzgadniając w Ministerstwie ŚzWiN przepisy wprowadzanej przez ówczesnego Ministra ŚzWiN – Jarosława Gowina ustawy, uzyskali zapewnienie, ze intencją ustawodawcy jest, aby w latach 2019-2026 systematyczne i corocznie rektorzy uzupełniali, w uzgodnieniu z działającymi w uczelniach związkami zawodowymi, w taki sposób aby w 2027 roku osiągnąć poziom odpisu w wysokości 6,5% osobowego funduszu płac.
Dodatkowym argumentem był fakt, ze w projekcie rządowym ówczesnej ustawy był przepis o corocznym, przez pięć lat zwiększaniu nakładów na szkolnictwo wyższe i naukę o 0,5% PKB. Niestety przepis ten został usunięty na poziomie prac parlamentarnych.
Również rekomendacja ustawowa, ze Rektor może, w porozumieniu ze związkami zawodowymi, zwiększyć poziom odpisu do 6,5% nie przyniosła oczekiwanych rezultatów. Stan obecny jest taki, ze niewielu rektorów uczelni skorzystało z tej możliwości, większość uczelni ma odpis na poziomie 2018 roku, a kilka uczelni ma odpis niższy niż w roku 2018.
Pod opinią podpisał się przewodniczący Rady do spraw dialogu ze związkami zawodowymi, a jednocześni e przewodniczący RSzWiN ZNP dr Janusz Szczerba
Pełna treść opinii znajduje się tutaj
(GN)
MNiSZW: Janusz Szczerba, prezes RSWiN ZNP, na czele Rady do spraw dialogu ze związkami zawodowymi