– Wyniki ujawniają globalny kryzys edukacji. Na tym tle Polska wypada stabilnie. Polscy uczniowie znaleźli się w czołówce Unii Europejskiej i OECD- poinformowano podczas prezentacji wyników najnowszej edycji międzynarodowego badania umiejętności 15-latków PISA 2025, w którym uczestniczyło 91 krajów i regionów świata.
Badanie PISA (Program Międzynarodowej Oceny Umiejętności Uczniów) pokazuje poziom i zróżnicowanie umiejętności piętnastolatków, które rozwijane są w trakcie edukacji szkolnej i poza szkołą. W każdej edycji PISA nacisk położony jest na jedną z trzech badanych dziedzin: umiejętności matematyczne, rozumienie czytanego tekstu lub rozumowanie w naukach przyrodniczych. W PISA 2025 dziedziną główną było rozumowanie w naukach przyrodniczych.
W badaniu PISA 2025 wzięło udział 91 krajów i regionów oraz ponad 760 tys. uczniów, a Polskę reprezentowało 7103 uczniów z 217 szkół. Polscy piętnastolatkowie uzyskali wyniki powyżej średniej UE i OECD we wszystkich trzech obszarach: matematyce, czytaniu i naukach przyrodniczych. Rezultaty są zbliżone do edycji z 2022 roku.
Średni wynik polskich uczniów w zakresie rozumowania w naukach przyrodniczych to 495 punktów (średnia dla krajów UE to 476 pkt., a dla krajów OECD – 482). Wśród krajów Unii Europejskiej istotnie lepszy wynik osiągnęli jedynie uczniowie w Estonii i Finlandii.
Globalnie jednak największy, a wręcz – jak mówił dr hab. Tomasz Gajderowicz, zastępca dyrektora IBE i członek Rady Zarządzającej PISA – „budzący przerażenie” problem jest z rozumieniem przez dzieci tekstu czytanego i naukami matematycznymi.
Średni wynik polskich uczniów pod względem umiejętności matematycznych to 484 punkty (średnia w UE to 460 pkt., a w OECD – 463 pkt.), a w rozumieniu czytanego tekstu – 482 punkty (UE- 451 pkt., OECD – 461 pkt.). Wśród krajów UE w matematyce istotnie lepszy wynik uzyskali jedynie uczniowie z Estonii, a w zakresie rozumienia tekstu z Estonii i Irlandii.
Najwyższe wyniki na świecie, podobnie jak w poprzednich edycjach badania PISA, uzyskali uczniowie z krajów i regionów Azji.
Polski raport został opublikowany równocześnie z raportem międzynarodowym, a prezentuje go Instytut Badań Edukacyjnych – Państwowy Instytut Badawczy.
– Polscy uczniowie uzyskali wyraźnie lepsze wyniki od swoich rówieśników. W zależności od dziedziny, od 13 do 31 punktów wyższe, niż średnie dla państw UE i OECD. Osiągnięcia polskich uczniów są zbliżone do tych z 2022 roku. Ta stabilizacja jest dobrą wiadomością, ale by wrócić do poziomu, jaki mieli polscy piętnastolatkowie w 2018 roku, jest jeszcze daleka droga. PISA to jedyne, reprezentatywne badanie, które dostarcza informacji o umiejętnościach polskich piętnastolatków na tle ich rówieśników z całego świata –komentował Maciej Jakubowski, dyrektor IBE PIB
Podczas prezentacji obecna była minister edukacji Barbara Nowacka.
– Edukacja wymaga dyscypliny, znacznego prowadzenia uczniów przez nauczycieli (…). Chciałabym, żebyście zwrócili Państwo uwagę również na to, jak ważna jest stabilność polityczna wokół edukacji, gdzie zmiany są konsensualne i nieprzerywane, a nie następują gwałtowne reformy, tak jak u nas była np. likwidacja gimnazjów – powiedziała minister edukacji Barbara Nowacka.
Minister Nowacka, mówiąc o ogólnych wnioskach, niedotyczących tylko Polski, powiedziała, że „wyniki są alarmujące dla całej Europy i powinny skłonić wszystkich do podjęcia działań”.
– Globalny kryzys edukacyjny jest faktem. To sygnał alarmowy dla całej Europy. Na tle Europy jesteśmy zieloną wyspą – zauważyła.
Przypomniała, że w Polsce od 1 września wszedł w życie „Kompas Jutra”, czyli kompleksowa reforma polskiego systemu edukacji przygotowana przez Ministerstwo Edukacji Narodowej. Efekty będą widoczne dopiero w kolejny badaniu PISA. Aktualnie prezentowane wyniki są natomiast obrazem – jak powiedziała minister: „po pandemii, po gimnazjum i po pierwszych zmianach”.
WYNIKI PISA 2025 (dziedziny podstawowe) w pigułce:
>>Rozumowanie w naukach przyrodniczych: średni wynik w Polsce to 495 punktów, średnia dla krajów UE – 476, średnia dla krajów OECD – 482. Wśród krajów UE istotnie lepszy wynik od Polski osiągnęli jedynie uczniowie w Estonii (527) i Finlandii (504).
>>Umiejętności matematyczne: średni wynik w Polsce to 484 punkty (UE – 460, OECD – 463). Istotnie wyższy wynik od Polski osiągnęli uczniowie z Estonii (508).
>> Rozumienie czytanego tekstu: średni wynik w Polsce to 482 punkty (UE – 451, OECD – 461). Istotnie lepszy wynik od Polski uzyskali uczniowie z Irlandii (500) i Estonii (499).
>> Polska jest jednym z nielicznych krajów Europy, w których wyniki w 2025 roku pozostały na poziomie z poprzedniej edycji badania (2022). Globalnie spadają jednak umiejętności matematyczne i rozumienie czytanego tekstu.
>> Średnie wyniki osiągnięte przez polskich uczniów w PISA 2025 są zbliżone do wyników z 2022 roku. Na świecie widoczne jest pogłębianie się trendu spadkowego w zakresie umiejętności matematycznych i rozumienia czytanego tekstu. W przypadku nauk przyrodniczych w większości państw wyniki pozostają na zbliżonym poziomie.
>> Nowością w polskich wynikach jest przewaga chłopców w matematyce – ich średni wynik był o 13 punktów wyższy niż dziewcząt.
>> W badaniu PISA 2025 dziedziną innowacyjną było <Uczenie się w cyfrowym świecie>. W Polsce średni wynik piętnastolatków w rozwiązywaniu problemów z wykorzystaniem narzędzi informatycznych (tzw. komputacyjnych) wyniósł 507 punktów (średnia dla krajów UE – 492, OECD – 500).
>> Polskich piętnastolatków wyróżnia duża częstotliwość wykorzystywania urządzeń cyfrowych do spędzania czasu wolnego w szkole. Jedynie 16% uczniów wskazało, że „wcale” nie korzysta z nich w szkole w czasie wolnym. To jeden z najniższych odsetków (UE – 34%, OECD – 36%).
>> Na tle rówieśników z innych krajów polscy uczniowie deklarują niski poziom zadowolenia z życia. To jeden z najniższych wyników w EU (wartość tego wskaźnika jest jednak istotnie wyższa niż w PISA 2022). Chłopcy w Polsce deklarowali wyższą satysfakcję z życia niż dziewczęta.
>> Wyraźny jest niski poziom ciekawości i wytrwałości u polskich piętnastolatków. Polska plasuje się pod tym względem poniżej średniej dla krajów UE i OECD, a także w grupie krajów o najniższych wynikach w zakresie poczucia przynależności do szkoły. Jedynie 64% piętnastolatków wskazywało, że ma poczucie bycia częścią szkoły (UE – 75%, OECD – 76%).
>> Odpowiedzi uczniów w Polsce wskazują na krytyczną ocenę przygotowania przez szkołę do dorosłego życia oraz praktycznej użyteczności zdobywanej w niej wiedzy i umiejętności. W Polsce aż 63% piętnastolatków wskazało, że “szkoła niewiele zrobiła, aby przygotować ich do dorosłego życia po jej opuszczeniu” (UE – 52%, OECD – 49%).
>> Większość polskich piętnastolatków deklaruje, że czuje się bezpiecznie w szkole, mimo to wynik Polski jest poniżej średniej dla krajów UE i OECD. Stosunkowo rzadko deklarują też doświadczenie przemocy rówieśniczej (dręczenie rówieśnicze, tzw. bullying).
Zmiany wyników w porównaniu z poprzednimi edycjami
W PISA 2022 w Polsce odnotowano znaczący spadek wyników uczniów względem wcześniejszych edycji badania. Średnie wyniki osiągnięte przez polskich uczniów w PISA 2025 w zakresie rozumowania w naukach przyrodniczych, matematyki oraz rozumienia czytanego tekstu są zbliżone do wyników z 2022 roku (brak istotnych statystycznie różnic).
Na poziomie międzynarodowym widoczne jest pogłębianie się trendu spadkowego w zakresie umiejętności matematycznych i rozumienia czytanego tekstu. W dużej części krajów w porównaniu z poprzednią edycją wyniki są niższe, a tylko w nielicznych wyższe. W przypadku nauk przyrodniczych w większości państw wyniki pozostają na zbliżonym poziomie. Wzrost wyników pomiędzy PISA 2022 i PISA 2025 można obserwować jedynie w nielicznych krajach, zazwyczaj osiągających w poprzednich edycjach niskie rezultaty.
Analiza długoterminowych zmian w średnich wynikach dla 23 krajów OECD uczestniczących w badaniu od pierwszej edycji pokazuje wyraźne, stopniowe pogarszanie się umiejętności uczniów.
W każdej z trzech dziedzin wyniki w 2025 roku są wśród najniższych spośród dotychczasowych i istotnie niższe niż w pierwszych edycjach badania. W przypadku Polski wyniki w PISA 2025 podobnie jak w PISA 2022 utrzymują się na zbliżonym poziomie, co w pierwszych pomiarach na początku lat dwutysięcznych.
(GN)
Co wiemy o umiejętnościach polskich 15-latków? We wtorek 8 września poznamy wyniki badania PISA 2025