Ustawa z dnia 13 marca 2026 r. o zmianie ustawy – Prawo oświatowe oraz niektórych innych ustaw, która ma pomóc ratować małe szkoły przed likwidacją w sytuacji niżu demograficznego została opublikowana w Dzienniku Ustaw (poz. 504) z datą 10 kwietnia. Ustawa wejdzie w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia, czyli 24 kwietnia.
Projekt ustawy nowelizujący Prawo oświatowe został przyjęty przez Sejm i Senat a 2 kwietnia podpisał go prezydent Karol Nawrocki.
Po zmianach w prawie ma być trudniej zlikwidować szkołę. Nowe przepisy mają pozwolić na dostosowanie edukacji na poziomie szkół podstawowych do zmian demograficznych, chroniąc przy tym – tam, gdzie jest to możliwe – usytuowane blisko domu rodzinnego szkoły podstawowe.
W przepisach przygotowanych przez MEN chodzi m.in. o możliwość tworzenia filii szkół podstawowych oraz umożliwienie samorządom wykorzystania wolnych pomieszczeń w szkołach, przedszkolach i innych placówkach edukacyjnych na potrzeby lokalnej społeczności.
Przede wszystkim ustawa pozwoli organowi prowadzącemu na przeznaczenie części pustoszejących budynków szkolnych na realizację innych zadań niż oświatowe (art. 86a). Zatem w szkole samorząd będzie mógł umieścić m.in. żłobek, klub seniora, ośrodek zdrowia, dom kultury, czy placówkę realizującą zadania z zakresu kultury fizycznej i turystyki lub zajmującą się „wdrażaniem programów pobudzania aktywności obywatelskiej”. Warunek będzie taki, że „realizacja tych zadań nie wpłynie niekorzystnie na warunki działania szkoły lub placówki, w tym bezpieczne i higieniczne warunki nauki, wychowania i opieki”.
Opinię w tej sprawie będzie wydawać kurator oświaty, którego obowiązkiem będzie sprawdzenie, czy „dokwaterowanie” do budynku szkolnego instytucji realizujących inne zadania nie pogorszy warunków nauki, wychowania i opieki.
Bez pozytywnej opinii kuratora, zmiany, o których mowa wyżej, nie będę mogły być wprowadzone. Natomiast samorząd będzie mógł negatywną opinię kuratora zaskarżyć do sądu administracyjnego (z powodu niezgodności z prawem).
Oprócz tego znowelizowane przepisy umożliwią obniżanie kosztów utrzymania szkół poprzez tworzenie np. zespołów szkół podstawowych lub poprzez przekształcanie podstawówek w szkoły filialne.
W przypadkach uzasadnionych trudnymi warunkami demograficznymi lub geograficznymi będzie możliwe tworzenie szkół podstawowych obejmujących strukturą organizacyjną klasy I-III, klasy I-IV albo klasy IV-VIII oraz szkół podstawowych filialnych obejmujących strukturą organizacyjną klasy I-III lub I-IV.
Jednej szkole podstawowej będzie można podporządkować kilka szkół filialnych (obecnie najczęściej szkole macierzystej podporządkowana jest tylko jedna szkoła filialna, rzadziej dwie lub trzy).
Warto przypomnieć, że do końca lutego samorządy przyjmowały uchwały intencyjne i informowały o zamiarze likwidacji szkoły / przedszkola/ placówki.
Według doniesień medialnych z końca marca do kuratoriów oświaty w całym kraju wpłynęło 298 zgłoszeń o zamiarze likwidacji szkół i przedszkoli. Samorządy nie kryją: powodem są przede wszystkim spadająca liczba dzieci oraz rosnące koszty utrzymania placówek. Najwięcej szkół i przedszkoli może zostać zamkniętych w województwie kujawsko-pomorskim i mazowieckim. Najmniej w warmińsko-mazurskim.
Wedle nowych przepisów jednostka samorządu planująca likwidację szkoły będzie musiała na 6 miesięcy przed jej terminem zamieścić w Biuletynie Informacji Publicznej: analizy lub dokumenty uzasadniające likwidację szkoły; informacje o sposobie realizacji obowiązku zapewnienia możliwości kontynuowania nauki w innej szkole publicznej tego samego typu, a w przypadku szkoły prowadzącej kształcenie zawodowe – kształcącej także w tym samym lub zbliżonym zawodzie, oraz informacje o niepogorszeniu warunków nauki, wychowania i opieki uczniów szkoły, której dotyczy likwidacja, oraz uczniów szkoły lub szkół wskazanych jako miejsce kontynuowania nauki po likwidacji danej szkoły; informacje o planowanym obwodzie szkoły lub planowanych obwodach szkół wskazanych jako miejsce kontynuowania nauki – w przypadku zamiaru likwidacji szkoły podstawowej a także informację o planowanej organizacji transportu i opieki.
Ustawa znajduje się tutaj
(GN)
Jak uratować małe szkoły? Janusz Brzozowski, łódzki kurator oświaty: Nowelizacja daje nowe narzędzia
Edukacja to nie są tabelki. Ilona Kielańska: Tylko presja społeczna może uratować szkołę