Rada Ministrów przyjęła w środę nowelizację prawa oświatowego, ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw. Nowe przepisy przewidują m.in. powołanie systemu organów ochrony praw uczniowskich na czele którego ma stać Krajowy Rzecznik Praw Uczniowskich. Nowela ma też wprowadzić katalog obowiązków ucznia, katalog kar i procedury odwołań. W projekcie zawarto też przepisy powoływania rad szkół i placówek od 1 września 2028 r., oraz gwarantujące uczniom ustawowe prawo do kształtowania własnego wyglądu.
Ministerstwo Edukacji Narodowej, które przygotowało przepisy wskazało, że projekt „porządkuje zagadnienia, które dotąd pozostawały rozproszone w różnych aktach prawnych”.
„Szczególnie zależało nam na tym, aby uporządkować chaos informacyjny i ułatwić każdemu z członków społeczności szkolnej dostęp do katalogów praw i obowiązków uczniowskich. Poza tym tworzymy strukturę rzeczników praw uczniowskich, normujemy kwestie konsekwencji niewłaściwych zachowań uczniów” – podał resort.
Rzecznicy praw uczniowskich
Nowelizacja przewiduje m.in. powołanie systemu organów ochrony praw uczniowskich, w skład którego ma wejść Krajowy Rzecznik Praw Uczniowskich, powoływany na czteroletnią kadencję (z możliwością pełnienia tej funkcji przez dwie kadencje) i odwoływany przez ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania spośród osób wyłonionych w drodze otwartego i konkurencyjnego naboru.
💬 Rzecznik rządu @adamszlapka:
Rada Ministrów przyjęła projekt nowelizacji ustawy – Prawo oświatowe. Tą zmianą wprowadzamy jednolity katalog praw i obowiązków uczniów oraz tworzymy system Rzeczników Praw Uczniowskich, aby zapewnić jednolity poziom ochrony uczniów i ich praw.…— Kancelaria Premiera (@PremierRP) April 8, 2026
System ten zakłada również działalność: 16 wojewódzkich rzeczników praw uczniowskich (działających przy kuratorach oświaty), gminnych (miejskich) i powiatowych rzeczników praw uczniowskich (ich funkcjonowanie będzie fakultatywne) oraz szkolnych rzeczników praw uczniowskich, którymi będą, „co do zasady, opiekunowie samorządów uczniowskich (z możliwością wyboru jednego szkolnego rzecznika dla wszystkich szkół wchodzących w skład jednego zespołu szkół)”.
Katalog kar i obowiązków ucznia
Projektowana nowela wprowadza też katalog obowiązków ucznia oraz katalog kar dla uczniów oraz procedury ich wymierzania. Wśród kar Ministerstwo Edukacji Narodowej wskazało np. upomnienie pisemne, naganę i naganę z ostrzeżeniem, gdy „niewystarczające do osiągnięcia celu wychowawczego” będą „zwykłe” działania wychowawcze (lub nie zostaną wypełnione mimo ich zarządzenia). Projekt zawiera też opis procedury odwoływania się od kar.
Obowiązek powołania rady szkoły od 1 września 2028 r.
Nowela przewiduje wprowadzenie m.in. obowiązku powoływania rad szkół i placówek od 1 września 2028 r., co ma „wzmocnić wpływ rodziców i uczniów na działalność szkół i placówek oświatowych”.
Resort zwrócił uwagę, że obecnie ich tworzenie jest fakultatywne. „Odsetek szkół lub placówek, gdzie zostały one powołane, jest niewielki. Tymczasem projektodawca dostrzega dużą wartość w tym, by w szkole lub placówce działało gremium, w którym w równej liczbie zasiadają: uczniowie, rodzice i nauczyciele” – wyjaśnił.
Uczeń ma prawo do kształtowania własnego stroju i wyglądu
W projekcie zawarto też przepisy gwarantujące uczniom ustawowe prawo do kształtowania własnego wyglądu. Z proponowanej regulacji wynika, że uczeń szkoły podstawowej, ponadpodstawowej, artystycznej lub określonej w przepisach placówce „ma prawo w szczególności do: kształtowania własnego stroju i wyglądu”. Przysługuje mu wolność „od dyskryminacji z jakiegokolwiek powodu”, a w szczególności ze względu m.in. na wygląd. Jednocześnie uczeń ma „ubierać się zgodnie z ogólnie przyjętymi normami społecznymi”.
Niedozwolone ma być noszenie stroju „nawołującego do nienawiści, dyskryminującego, sprzecznego z przepisami prawa lub stwarzającego zagrożenie dla bezpieczeństwa innych osób przebywających w szkole lub placówce lub samego ucznia”. Ponadto obowiązkiem ma być przestrzeganie zasad określonych w statucie szkoły co do stroju i wyglądu, np. podczas zajęć wychowania fizycznego oraz zajęć edukacyjnych w warsztatach, laboratoriach i pracowniach szkolnych.
Przepisy ustawy mają wejść w życie, z wyjątkami, 1 września 2026 r. Ministerstwo zaznaczyło, że wykonanie przez szkoły i placówki oświatowe poszczególnych nowych obowiązków zostanie dzięki przepisom przejściowym „nieco odsunięte w czasie”.
NA ŻYWO | Konferencja prasowa Rzecznika Rządu Adama Szłapki https://t.co/etrhztb80G
— Kancelaria Premiera (@PremierRP) April 8, 2026
Szkoły lub placówki będą musiały dostosować statuty do zmian wynikających z ustawy do 31 października 2026 r., z wyjątkiem zmian dot. obowiązkowości rad szkół i placówek (do 31 października 2028 r.).
Bez zaostrzenia przepisów ws. wagarów
Przypomnijmy, że Ministerstwo edukacji wycofało się z planów zaostrzenia przepisów dotyczących frekwencji w szkołach. Propozycje zmian zostały usunięte z projektu ustawy o prawach i obowiązkach ucznia.
Pierwotna wersja projektu nowelizacji Prawa oświatowego oraz niektórych innych ustaw przewidywała m.in. surowsze zasady dotyczące nieusprawiedliwionych nieobecności, czyli wagarów.
Zgodnie z nim niespełnianiem obowiązku szkolnego lub obowiązku nauki miała być albo nieusprawiedliwiona nieobecność na co najmniej 50 proc. dni zajęć w jednym miesiącu, albo na co najmniej 25 proc. dni zajęć w całym roku szkolnym. Według resortu edukacji obecny próg 50 proc. nieusprawiedliwionych nieobecności w skali roku jest zbyt wysoki.
Więcej szczegółowych informacji o zawartości projektu tutaj Cały projekt znajduje się tutaj
***
Rzecznik rządu Adam Szłapka poinformował na konferencji prasowej po posiedzeniu rządu, że szefowa MEN Barbra a Nowacka w czwartek 9 kwietnia ogłosi decyzję ws. edukacji zdrowotnej.
(GN)
MEN przygotowało specjalną ankietę. Pyta o projekt ustawy o prawach i obowiązkach ucznia
MEN zrezygnowało z prac nad zaostrzeniem przepisów o frekwencji w szkołach