Do uzgodnień i konsultacji publicznych trafiły wreszcie projekty rozporządzeń MEN dotyczące zmian w edukacji zdrowotnej. Od roku szkolnego 2026/2027 edukacja zdrowotna będzie przedmiotem obowiązkowym w klasach od IV do VIII szkoły podstawowej oraz przez dwa lata w szkołach ponadpodstawowych. Jednocześnie MEN wprowadza od 1 września nowy nieobowiązkowy przedmiot „edukacja zdrowotna – zdrowie seksualne”, który nie będzie oceniany. O tym, czy dziecko weźmie udział w zajęciach o zdrowiu seksualnym zdecydują rodzice albo pełnoletni uczniowie. Zmiany nastąpią także w programie „Edukacji dla bezpieczeństwa”, nauczanej w klasach VIII, która przede wszystkim zmieni nazwę na „kształcenie obronne” (od 1 września 2027 r.).
Na stronie Rządowego Centrum Legislacji ukazały się dwa projekty rozporządzeń ws. zmian m.in. w edukacji zdrowotnej :
>> Projekt rozporządzenia Ministra Edukacji zmieniającego rozporządzenie w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, w tym dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym (nr 118).
>> Projekt rozporządzenia Ministra Edukacji zmieniającego rozporządzenie w sprawie podstawy programowej kształcenia ogólnego dla liceum ogólnokształcącego, technikum oraz branżowej szkoły II stopnia (nr 119).
MEN proponuje aby oba akty prawne weszły w życie z dniem 1 września 2026 r
Przypomnijmy, że 9 kwietnia szefowa MEN Barbara Nowacka poinformowała, że od 1 września 2026 edukacja zdrowotna będzie obowiązkowa i będzie realizowana w dwóch blokach: obowiązkowym bez treści o zdrowiu seksualnym oraz fakultatywnym – obejmującym wiedzę o zdrowiu seksualnym.
O tym, czy dziecko weźmie udział w zajęciach o zdrowiu seksualnym zdecydują rodzice albo pełnoletni uczniowie. Zmiany dotyczą klas 4-8 szkół podstawowych i dwóch klas szkół ponadpodstawowych.
Jednocześnie MEN ogłosiło wtedy, że rozpoczęły się prace nad nowelizacją rozporządzeń, które umożliwią umieszczenie przedmiotu w ramowych planach nauczania.
Oba akty prawne trafiły do konsultacji społecznych dopiero 21 maja. Dyrektorzy mieli więc problem, bo nie było formalnej podstawy prawnej na bazie której mogliby wpisać edukację zdrowotną w nowej formule do arkuszy organizacyjnych. Nie wiadomo było np. jak ostatecznie zostanie ujęty moduł dotyczący edukacji seksualnej – czy jako część edukacji zdrowotnej, czy jako zupełnie odrębny przedmiot. Wreszcie się wyjaśniło.
Szkoły podstawowe
Zmiany w projekcie pierwszego rozporządzenia MEN polegają na nadaniu nowego brzmienia podstawie programowej kształcenia ogólnego w zakresie przedmiotu edukacja zdrowotna; określeniu podstawy programowej kształcenia ogólnego w zakresie nowego przedmiotu edukacja zdrowotna – zdrowie seksualne oraz zmianie nazwy przedmiotu „edukacja dla bezpieczeństwa” na „kształcenie obronne”.
„Analogicznie jak wszystkie obowiązkowe zajęcia edukacyjne – przedmiot edukacja zdrowotna będzie przedmiotem podlegającym ocenianiu, a uczeń będzie z tych zajęć klasyfikowany i promowany do klasy programowo wyższej i ocena z tych zajęć będzie miała wpływ na średnią ocen. Natomiast przedmiot edukacja zdrowotna – zdrowie seksualne, jako zajęcia niebędące obowiązkowymi zajęciami edukacyjnymi, nie będzie przedmiotem polegającym ocenianiu” – napisano w uzasadnieniu.
MEN tłumaczy zmianę niskim udziałem uczniów w zajęciach nieobowiązkowych z edukacji zdrowotnej oraz pogarszającą się kondycją psychofizyczną dzieci i młodzieży.
Projekt rozporządzenia w podstawie programowej kształcenia ogólnego w zakresie przedmiotu edukacja zdrowotna (jako obowiązkowe zajęcia edukacyjne) względem obowiązującej w roku szkolnym 2025/2026 podstawy programowej kształcenia ogólnego w zakresie przedmiotu edukacja zdrowotna (niebędącej obowiązkowym zajęciem edukacyjnym) przewiduje zmiany dotyczące:
>> uzupełnienia celów kształcenia – wymagań ogólnych o rozumienie znaczenia wiedzy opartej na dowodach naukowych oraz podejmowanie świadomych i odpowiedzialnych decyzji, także w środowisku cyfrowym;
>> wzmocnienia treści dotyczących higieny jamy ustnej (zmiany w działach Zdrowie fizyczne i Odżywianie w klasach IV–VI, oraz zmiany w dziale Zdrowie fizyczne w klasach VII i VIII);
>> uzupełnienia treści dotyczących stosowania zasad zdrowego nawadniania (zmiana w dziale Odżywianie w klasach IV–VI);
>> rozwijania kompetencji w zakresie rozumienia potrzeb osób z doświadczeniem chorób i stanów przewlekłych, w tym osób po udarze mózgu oraz osób z rozpoznaną padaczką, a także nabywania umiejętności udzielania pierwszej pomocy w przypadku napadu padaczkowego (zmiana w dziale Zdrowie psychiczne w klasach IV–VI, oraz w dziale Zdrowie fizyczne w klasach VII i VIII);
>> rozszerzenia zagadnień odnoszących się do zdrowia społecznego o kwestie związane z wartością rodziny, w tym w rodziny wielodzietnej (zmiana w dziale Zdrowie społeczne w klasach IV–VI oraz klasach VII i VIII), a także o kwestie dotyczące znaczenia odpowiedzialności dla budowania relacji (zmiana w dziale Zdrowie społeczne w klasach VII i VIII);
>> rozszerzenia działu Zdrowie społeczne w klasach IV–VI o zagadnienia dotyczące rozpoznawania przemocy, dbania o granice osobiste oraz reagowania na ich przekroczenie,
>> rezygnacji ze zbyt szczegółowego sposobu określenia wymagań dotyczących zmian w okresie dojrzewania oraz nieprawidłowości i urazów układu moczowo-płciowego w dziale Dojrzewanie w klasach IV–VI oraz klasach VII i VIII, a także rozszerzenie w tym dziale w klasach IV–VI problematyki cyklu miesiączkowego o jego zaburzenia;
>> rezygnacji z działu Zdrowie seksualne w klasach IV–VI oraz klasach VII i VIII ponieważ treści z tego działu zostały uwzględnione w podstawie programowej kształcenia ogólnego w zakresie nowego przedmiotu edukacja zdrowotna – zdrowie seksualne;
>> uzupełnienia zakresu wymagań dotyczących bezpieczeństwa w środowisku cyfrowym w dziale Internet i profilaktyka uzależnień w klasach IV–VI, tj. dodanie phishingu i kradzieży tożsamości do katalogu zagrożeń wynikających z niewłaściwego używania technologii informacyjno-komunikacyjnych;
>> zmniejszenia (z przynajmniej dwóch do przynajmniej jednego) liczby wymaganych do realizacji w każdym roku szkolnym doświadczeń edukacyjnych.
„Ponadto, w projekcie proponuje się zmianę w podstawie programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej w zakresie nazwy przedmiotu >>edukacja dla bezpieczeństwa<<, która zostanie zastąpiona nazwą „kształcenie obronne”. Nazwa ta bardziej odpowiada nowym celom kształcenia jakie przewiduje ten przedmiot. Dodatkowo nowa nazwa przedmiotu jest przewidziana w obecnie prowadzonych w Instytucie Badań Edukacyjnych – Państwowym Instytucie Badawczym pracach eksperckich dotyczących przygotowania projektu nowej podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkół ponadpodstawowych” – wskazano.
Podstawa programowa kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej będzie wdrażana sukcesywnie, tj. począwszy od dnia 1 września 2026 r. w klasach I i IV szkoły podstawowej, a w latach następnych również w kolejnych klasach szkoły podstawowej.
Szkoły ponadpodstawowe
Projekt drugiego rozporządzenia MEN przewiduje zmiany polegające na: nadaniu nowego brzmienia podstawie programowej kształcenia ogólnego w zakresie przedmiotu edukacja zdrowotna i określeniu podstawy programowej kształcenia ogólnego w zakresie nowego przedmiotu edukacja zdrowotna – zdrowie seksualne
„Zmieniona podstawa programowa kształcenia ogólnego w zakresie przedmiotu edukacja zdrowotna obejmuje 9 z 10 dotychczasowych działów. Pozostałe zmiany polegające na uzupełnianiu treści nauczania zostały zaproponowane w związku z postulatami kierowanymi do Ministerstwa Edukacji Narodowej” – czytamy.
„Proponuje się, aby podstawa programowa kształcenia ogólnego w zakresie przedmiotu edukacja zdrowotna była stosowana od roku szkolnego 2026/2027 w klasach liceum ogólnokształcącego i technikum, w których dotychczas były prowadzone zajęcia edukacji zdrowotnej (jako zajęcia niebędące obowiązkowymi zajęciami edukacyjnymi), tj. w dwóch klasach wskazanych przez dyrektora szkoły (I i II albo II i III albo I i III). Wymiar godzin zajęć edukacji zdrowotnej w poszczególnych klasach zostanie określony w procedowanym jednocześnie projekcie rozporządzenia Ministra Edukacji w sprawie ramowych planów nauczania dla publicznych szkół” – napisano w uzasadnieniu.
„Analogicznie jak wszystkie obowiązkowe zajęcia edukacyjne – przedmiot edukacja zdrowotna będzie przedmiotem podlegającym ocenianiu, a uczeń będzie z tych zajęć klasyfikowany i promowany do klasy programowo wyższej i ocena z tych zajęć będzie miała wpływ na średnią ocen” – podkreślono.
MEN przywołuje w uzasadnieniu raport „Diagnoza Młodzieży 2026. Raport i rekomendacje”, opracowany na zlecenie resortu, który koncentruje się na kondycji psychicznej i społecznej młodego pokolenia.
Szczegółowe dane statystyczne zawarte w ww. raporcie wykazują, że:
1) ponad 50 % badanych uczniów deklaruje permanentne poczucie stresu i przeciążenia wynikającego z presji edukacyjnej oraz obawy przed niepowodzeniem;
2) 42 % nastolatków regularnie doświadcza poczucia izolacji i samotności, również w obrębie grup rówieśniczych;
3) co trzeci uczeń (około 33 %) przejawia objawy obniżonej odporności psychicznej lub zaburzeń nastroju, co wskazuje na konieczność objęcia ich profesjonalnym wsparciem specjalistycznym.
„Wnioski z ww. raportu wskazują na potrzebę wzmocnienia w edukacji zdrowotnej kompetencji społecznych i emocjonalnych uczniów, takich jak dbanie o granice osobiste, rozpoznawanie presji, czy umiejętność korzystania ze wsparcia” – napisano.
Równolegle, wyniki badań kondycji fizycznej dzieci i młodzieży szkolnej, zaprezentowane w Raporcie merytorycznym projektu „WF z AWF. Aktywny dzisiaj dla zdrowia w przyszłości” za rok 2025, dokumentują krytyczne deficyty w zakresie podstawowych kompetencji ruchowych uczniów, tj.:
1) 94 % dzieci w wieku wczesnoszkolnym wykazuje niedostateczny poziom kompetencji ruchowych – uczniowie mają trudności z podstawowymi czynnościami, takimi jak prawidłowy bieg, skok przez skakankę czy chwytanie piłki;
2) 57 % chłopców i 63 % dziewcząt posiada niewystarczającą wydolność krążeniowo- -oddechową, co jest bezpośrednim wskaźnikiem ryzyka chorób cywilizacyjnych w przyszłości;
3) 60 % uczniów nie uczestniczy w żadnej formie zorganizowanej aktywności fizycznej poza obowiązkowymi zajęciami wychowania fizycznego;
4) jedynie 16,8 % populacji uczniów w Polsce realizuje zalecenia Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) dotyczące aktywności fizycznej, obejmujące minimum 60 minut umiarkowanego lub intensywnego ruchu na dobę.
Projekt zmienia też zakres samej podstawy programowej. Wśród celów edukacji zdrowotnej znalazło się krytyczne korzystanie z wiedzy opartej na dowodach naukowych, rozpoznawanie dezinformacji oraz podejmowanie świadomych decyzji w środowisku cyfrowym i społecznym.
W uzasadnieniu MEN wymienia najważniejsze korekty wobec obecnej podstawy: wzmocnienie treści dotyczących higieny jamy ustnej, dodanie diety bezglutenowej w dziale „Odżywianie”, rozszerzenie zagadnień dotyczących zdrowia społecznego o wartość rodziny, w tym rodziny wielodzietnej, oraz zmianę w dziale „Internet i profilaktyka uzależnień”.
Projekt podstawy zakłada także omawianie fake newsów, sztucznej inteligencji, sharentingu, uzależnień fizycznych i behawioralnych, FOMO, JOMO oraz korzystania z systemu ochrony zdrowia.
Edukacja zdrowotna – zdrowie seksualne
Jednocześnie ze zmianą i aktualizacją podstawy programowej kształcenia ogólnego w zakresie przedmiotu edukacja zdrowotna, który będzie obowiązkowym zajęciem edukacyjnym, projekt rozporządzenia określa podstawę programową kształcenia ogólnego w zakresie nowego przedmiotu edukacja zdrowotna – zdrowie seksualne, który nie będzie obowiązkowym zajęciem edukacyjnym
„W proponowanej podstawie programowej kształcenia ogólnego w zakresie przedmiotu edukacja zdrowotna – zdrowie seksualne ważne znaczenie mają treści dotyczące przygotowania młodych osób do pełnienia różnych ról społecznych (przyjaciela, partnera, małżonka i rodzica) w obecnej fazie życia oraz w przyszłości” – czytamy w uzasadnieniu.
„Rozwijając treści omówione na wcześniejszym etapie edukacyjnym uczniowie zdobywają wiedzę dotyczącą dbania o zdrowie i bezpieczeństwo swoje i innych osób, funkcjonowania ludzkiego organizmu oraz jego prawidłowego rozwoju, która pomoże im na podejmowanie odpowiedzialnych i świadomych decyzji życiowych. Szczególną rolę na tym etapie nauczania pełnią treści związane z rodziną, rodzicielstwem, płodnością i dobrymi relacjami. Uwzględnienie zagadnień związanych z trwałością związków oraz rolą szacunku, odpowiedzialności, miłości i komunikacji dla budowania i utrzymania zdrowych i bezpiecznych relacji jest odpowiedzią na pogarszające się wskaźniki dotyczące zdrowia psychicznego oraz problem samotności w społeczeństwie” – wskazano.
Jak argumentuje MEN wprowadzenie przedmiotu edukacja zdrowotna – zdrowie seksualne stanowi także odpowiedź na aktualnie dostępne dane z raportów według których:
1) Internetu używa 2,7 mln osób w wieku 7–14 lat);
2) 1,3 mln dzieci korzysta z popularnego serwisu pornograficznego);
3) od 2020 r. do 2024 r. wzrosła o 360 % liczba materiału CSAM (materiały zawierające seksualne krzywdzenie dzieci), którymi autorami były osoby małoletnie; w tym okresie wzrosła liczba wszystkich materiałów CSAM o 84%).
Wymiar godzin ww. zajęć zostanie określony w projekcie rozporządzenia Ministra Edukacji w sprawie ramowych planów nauczania dla publicznych szkół oraz w projekcie rozporządzenia Ministra Edukacji wydawanego na podstawie art. 4 ust. 3 ustawy z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży (Dz. U. z 2022 r. poz. 1575).
Ponad 100 tys. nauczycieli z kwalifikacjami
Według danych Systemu Informacji Oświatowej w około 13,7 tys. szkół podstawowych jest obecnie ponad 84,5 tys. nauczycieli mających kwalifikacje do nauczania edukacji zdrowotnej.
Dodatkowo, w czerwcu 2026 r. zakończy się pierwsza edycja zleconych w 2025 r. przez Ministerstwo Edukacji Narodowej studiów podyplomowych z zakresu edukacji zdrowotnej, które ukończy grupa około 580 nauczycieli. W przygotowywanej obecnie drugiej edycji tych studiów udział weźmie kolejnych około 600 nauczycieli. Na zajęcia z tego przedmiotu uczęszcza 40% uczniów szkoły podstawowej (dane z Systemu Informacji Oświatowej).
Jednocześnie według danych Systemu Informacji Oświatowej na edukację zdrowotną uczęszcza obecnie około 10 proc. uczniów szkół ponadpodstawowych: 10,06 proc. w liceach, 7,86 proc. w technikach i 14,61 proc. w branżowych szkołach I stopnia.
Resort podaje też, że w około 6 tys. szkół ponadpodstawowych jest obecnie około 36 tys. nauczycieli z kwalifikacjami do nauczania edukacji zdrowotnej. W czerwcu 2026 r. pierwszą edycję zleconych przez MEN studiów podyplomowych z tego zakresu ma ukończyć około 580 nauczycieli, a w drugiej edycji ma wziąć udział kolejnych około 600 osób.
Z OSR wynika, że projekty obejmie około 858 tys. uczniów klas I–III liceów, techników oraz szkół artystycznych realizujących kształcenie ogólne w zakresie liceum.
Zmiany organizacyjne dotkną także około 4,4 tys. dyrektorów i około 1,3 tys. organów prowadzących, które będą musiały zatwierdzić zmiany w arkuszach organizacji szkół na rok szkolny 2026/2027.
Przedmiotu będą mogli nauczać, tak jak dotychczas, nauczyciele biologii, przyrody, wychowania fizycznego, wychowania do życia w rodzinie oraz nauczyciele psycholodzy.
Jedenaście uczelni w Polsce prowadzi studia podyplomowe nadające kwalifikacje do nauczania edukacji zdrowotnej. Studia te będą kontynuowane w kolejnym roku akademickim.
Projekty rozporządzeń znajdują się tutaj i tutaj
(GN)
ZNP: Potrzebna jest szybka decyzja w sprawie edukacji zdrowotnej