„W ostatnich latach mamy do czynienia kryzysem zaufania do Centralnej Komisji Egzaminacyjnej” – napisała 1 września grupa znanych polonistek i polonistów w liście otwartym. Upomnieli się m.in. o potrzebę stosowania jasnych zasad oceniania i o rzetelną weryfikację wyników matury z języka polskiego. Teraz w mediach społecznościowych przedstawili publicznie listę rekomendacji dla MEN i CKE „by następna sesja egzaminu maturalnego z języka polskiego budziła mniej kontrowersji”. Publikujemy je w całości.
Co Ministerstwo Edukacji oraz Centralna Komisja Egzaminacyjna mogą zrobić, by następna sesja egzaminu maturalnego z języka polskiego budziła mniej kontrowersji?
>> Poprawić komunikację, organizację pracy oraz warunki finansowe egzaminatorów. Należy zdecydowanie podnieść wynagrodzenia i stworzyć warunki, które będą zachęcały nauczycieli do podejmowania tej pracy. Z roku na rok spada bowiem liczba osób decydujących się na sprawdzanie prac maturalnych. W efekcie coraz mniejsza grupa egzaminatorów ocenia coraz więcej prac, często w krótszym czasie i pod większą presją. Taki model pracy zwiększa ryzyko pomyłek oraz rozbieżności w ocenianiu.
>> Zorganizować próbne matury na poziomie podstawowym i rozszerzonym, traktując je nie tylko jako przygotowanie uczniów do egzaminu, lecz również jako sprawdzian funkcjonowania całego systemu oceniania. Instrukcje przekazywane egzaminatorom powinny być zgodne z wcześniej opublikowanymi zasadami i nie mogą prowadzić do obniżania punktacji za rozwiązania, które w poprzednich sesjach były uznawane za dopuszczalne. Dotyczy to m.in. sposobu komponowania wypowiedzi.
>> Przed przeprowadzeniem próbnej matury udostępnić uczniom i nauczycielom materiały wyjaśniające pojęcia mogące powodować wątpliwości. Warto umieścić je np. w zakładce „Materiały dodatkowe” na stronie CKE. Szczególnej uwagi wymagają takie terminy jak struktura dzieła, zorganizowanie problemowe elementów treściowych, błąd kardynalny, funkcjonalny akapit czy funkcjonalny kontekst. Maturzyści powinni jeszcze przed egzaminem wiedzieć, jak należy rozumieć te wymagania i w jaki sposób przekładają się one na ocenę ich wypowiedzi.
>> Zorganizować przed próbnymi maturami webinar dla maturzystów, podczas którego w jasny i przystępny sposób zostaną omówione zagadnienia mogące budzić wątpliwości interpretacyjne. Szczególnie pomocne byłyby konkretne przykłady prac lub fragmentów wypowiedzi wraz z wyjaśnieniem, dlaczego dane rozwiązanie spełnia albo nie spełnia określonego wymogu.
>> W razie potrzeby doprecyzować lub uprościć najbardziej problematyczne elementy zasad oceniania. Dotyczy to zwłaszcza takich pojęć jak struktura dzieła czy błąd kardynalny. Im mniej miejsca pozostawia dokumentacja egzaminacyjna na odmienne rozumienie tych terminów, tym mniejsze ryzyko różnic w ocenianiu.
>> Wzmocnić nadzór nad jednolitym stosowaniem zasad przez poszczególne Okręgowe Komisje Egzaminacyjne. Nie powinno dochodzić do sytuacji, w której podobne rozwiązania w pracach uczniów są oceniane odmiennie w zależności od tego, która OKE przeprowadza lub weryfikuje egzamin. Potrzebne są jednolite wytyczne oraz skuteczny mechanizm reagowania na rozbieżności między komisjami.
>> Zapewnić zdającym rzeczywistą możliwość zakwestionowania wyniku egzaminu. Procedura odwoławcza powinna umożliwiać merytoryczną ocenę argumentów przedstawionych przez ucznia. Od maturzystów nie należy wymagać precyzji terminologicznej na poziomie akademickim, jeżeli z ich wypowiedzi jasno wynika, jakie znaczenie nadali danemu pojęciu. Nie powinno się również uznawać każdego nieprecyzyjnego sformułowania za błąd rzeczowy, a tym bardziej za błąd kardynalny, jeśli nie prowadzi ono do istotnego zniekształcenia sensu wypowiedzi.
>> Stworzyć jednolity system udzielania odpowiedzi na wnioski o wgląd do sprawdzonej pracy egzaminacyjnej. Odpowiedzi napisane z szacunkiem dla zdającego powinny zawierać krótkie, konkretne uzasadnienie przyznanej punktacji, odwołujące się do określonych kryteriów oceniania. Interpretacja tych kryteriów musi uwzględniać specyfikę dzieł literackich oraz dopuszczalną swobodę interpretacyjną, o ile znajduje ona uzasadnienie w treści utworu.
>> Znacząco skrócić czas rozpatrywania odwołań od wyników egzaminu maturalnego. Sprawna weryfikacja powinna zwiększać szanse uczniów na uzyskanie ostatecznego wyniku w terminie umożliwiającym im udział w rekrutacji na wybrane studia. Długotrwałe procedury odwoławcze nie powinny ograniczać możliwości kontynuowania nauki przez maturzystów.
>> Umieścić w arkuszu matury rozszerzonej z języka polskiego jednoznaczną informację o konieczności odwołania się do problematyki i struktury dzieła. Wymóg ten powinien zostać przedstawiony w sposób jasny i zrozumiały dla zdających, tak aby nie budził wątpliwości co do oczekiwań egzaminacyjnych ani nie prowadził do nieporozumień podczas oceniania.
>> Zwiększyć liczbę prac sprawdzanych przez dwóch egzaminatorów. Podwójne sprawdzanie powinno obejmować nie tylko prace z wyjątkowo niską lub wysoką punktacją, lecz także te, które uzyskały wynik przeciętny. Pozwoliłoby to lepiej identyfikować rozbieżności w interpretacji kryteriów, zwiększyć rzetelność oceniania i ograniczyć ryzyko nieuzasadnionego zaniżania lub zawyżania wyników.
>> W kwestii oceny języka wprowadzić hierarchizację błędów: drobna usterka, np. powtórzenie nie powinna być traktowana w ten sam sposób, co poważny błąd leksykalny czy składniowy.
„Wszystkie te działania powinny służyć jednemu celowi: zwiększeniu przejrzystości, przewidywalności i rzetelności oceniania. Maturzysta powinien móc przygotowywać się do egzaminu na podstawie zasad, które są dla niego zrozumiałe, stabilne i stosowane w taki sam sposób niezależnie od tego, która OKE ocenia jego pracę” – napisano
„Oczekujemy od Ministerstwa Edukacji oraz Centralnej Komisji Egzaminacyjnej informacji zwrotnej określającej, jakie działania zostaną podjęte w celu przeciwdziałania negatywnym zjawiskom przedstawionym przez nas w liście otwartym >>Kryzys zaufania do CKE<< opublikowanym 1 września 2026 roku.
Violetta Kalka, Agata Kempa, Aleksandra Korczak, Joanna Lisiewicz, Paweł Lęcki, Dariusz Martynowicz, Marek Pedyński, Wojciech Rzehak, Weronika Szelęgiewicz, Piotr Szwed, Łukasz Tupacz
(GN)
Fot: Facebook