„Koledzy i Koleżanki! Znając Wasze gorące umiłowanie Ojczyzny, wiemy, że nikt z Was nie uchyli się od służby dla Niej!” – taki apel ukazał się na pierwszej stronie Głosu Nauczycielskiego w lipcu 1920 r., na miesiąc przed pamiętną Bitwą Warszawską. Związkowcy przypominali, że „nauczycielowi nie wypada inaczej zgłosić się do wojska jak tylko na czele hufca zwerbowanych ochotników”. Wskazano, że niezdolni do służby frontowej powinni wstąpić do służby zastępczej w instytucjach wojskowych. Przypominamy w całości tę szczególną odezwę. To niezwykły dokument historyczny sprzed 106 lat.
O zwycięstwie wojsk polskich pod wodzą Józefa Piłsudskiego (od 1921 r. honorowego członka Związku) nad bolszewikami zadecydowała Bitwa Warszawska z 15 sierpnia 1920 r. uznana przez Edgara Vincenta D’Abernona (1857-1941), brytyjskiego polityka, dyplomatę i pisarza za 18. bitwę w historii świata o przełomowym znaczeniu.
W dziele mobilizowania społeczeństwa polskiego do walki z najeźdźcą znaczącą rolę odegrał Związek Polskiego Nauczycielstwa Szkół Powszechnych (taką nazwę nosił wówczas ZNP), który na łamach Głosu (GN nr 9-10 z 15 lipca 1920 r.) wzywał: „Koledzy i Koleżanki! Odezwa Naczelnego Wodza poruszyła cały naród! Ojczyzna w potrzebie! Ojczyzna wzywa obywateli do broni!”.
Oto pełna treść odezwy:
Co ważne, Związek Polskiego Nauczycielstwa Szkół Początkowych (tak wtedy nazywał się Związek Nauczycielstwa Polskiego) nie tylko mobilizował nauczycieli do wstąpienia do Wojska Polskiego, lecz również przekazał majątek organizacji na potrzeby obronności kraju. Do punktów werbunkowych zgłosili się członkowie Zarządu Głównego zdolni do noszenia broni, m.in. wiceprezes Związku Zygmunt Nowicki. Szacuje się, że na wezwanie Związku na front z bronią w ręku poszło ok. 8 tys. nauczycieli.
Związkowcy wspierali także walkę o wolność organizując zbiórki pieniędzy i pomocy rzeczowej dla wojska, organizowali gospody dla żołnierzy i wstępowali do straży obywatelskich, których zadaniem było zapewnienie porządku w realiach wojennych. Nad tymi wszystkimi działaniami czuwał Nauczycielski Komitet Obrony Narodowej.
Zaangażowanie związkowców z ZPNSP (ZNP) w walkę o wolną Polskę docenił sam Marszałek Józef Piłsudski, który w 1923 r. goszcząc na zjeździe Związku powiedział:
„Obok pracy wojskowej, która byt nasz utrwaliła, utrwaliła swą krwią, jesteście tymi, którzy w prawdziwym odrodzeniu Polski i odrodzeniu człowieka polskiego macie największe prawo do zasługi. Życie wasze płynęło w tej samej ciężkiej pracy, w jakiej płynęło życie żołnierskie” (źródło: Głos Nauczycielski nr 13-15 z 15 października 1923 r.).
Słynne te słowa Marszałek (już wtedy członek honorowy Związku) wygłosił 10 września 1923 r. do delegatów na V Zjazd Związku Polskiego Nauczycielstwa Szkół Powszechnych, którego był gościem.
„Stanęliście, Szanowni Panowie i Szanowne Panie, do pracy odrodzeni w odrodzonej Polsce, do pracy odrodzenia serc, odrodzenia dusz, które w niewoli się plugawiły i w niewoli nieraz nikczemniały. Odradzać dusze ludzkie, zmienić człowieka, zrobić go lepszym, zrobić go wyższym, zrobić go potężniejszym i silniejszym, to jest wasze zadanie” – tak Marszałek przemawiał do związkowców.
Więcej na ten temat piszemy w naszych artykułach.
(DK, GN)
Fot. Archiwum GN / materiały współtworzone przez AI
Nasza walka o niepodległość – nauczyciele ze Związku w pierwszym szeregu walczących o wolną Polskę
Wojna 1920. Dr Piotr Wierzbicki o nauczycielach związkowcach walczących w obronie Niepodległej
Ojczyzna w potrzebie! Związek wzywał nauczycieli do obrony kraju przed bolszewikami
Wojna 1920. Gen. Bolesław Popowicz i inni członkowie Związku w wojnie polsko-bolszewickiej
Nauczycielski Komitet Obrony Narodowej. Związek w obronie granic odrodzonej II Rzeczypospolitej
Polecamy artykuły historyczne Głosu w serwisach:
https://glos.pl/tag/nasza-historia
https://glos.pl/tag/wojna-1920